ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΗ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

1994 - 18/06/1994

Είκοσι χρόνια πρίν....κι η πιο μερακλήδικη καρδιά της κρητικής μουσικής παράδοσης, σταμάτησε να χτυπά. Ο Γιώργης Κουτσουρέλης έφυγε, σε ηλικία 80 ετών, εκεί, στη πόλη που δόξασε και που από αυτήν δοξάστηκε, στο Καστέλι Κισάμου των Χανίων.
Ο άνθρωπος που αποθεώθηκε, που απογείωσε την φήμη του, που χάρη σε αυτόν, το λαγούτο, το όργανο της ζωής του, απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο ίδιος λάμπρυνε με την παρουσία του για παραπάνω από 60 χρόνια τα κρητικά πάλκα, γαλούχησε και παραδειγμάτισε τις νεώτερες γενιές. Το πιο τεχνικό παίξιμο λαγούτου της γενιάς του και όχι μόνο που επίσημα έχει καταγραφεί στην κρητική μουσική. Δεν χρειάζεται να μπούμε σε λεπτομέρειες για την ζωή και το έργο του, άλλωστε αυτά μπορείτε κάλλιστα να τα διαβάσετε σε αυτό εδώ το blog .
Η σημερινή ανάρτηση έχει έναν απλό σκοπό:Με χαμηλούς τόνους και χωρίς έπαρση, ένα λιτό μνημόσυνο στον γίγαντα του κρητικού λαγούτου, Γιώργη Κουτσουρέλη. Αφιέρωμα και προσκύνημα στην τέχνη του, σε πείσμα των καιρών που οι "πολλοί" σήμερα τον ξέχασαν, αν και ασχέτως δεν ξεχνούν "άλλους" κάθε χρόνο, κάθε μήνα, κάθε ημέρα, λές και αυτοί έσπασαν "καλούπια"....

Αθάνατος πάντα δάσκαλε!!!!!


Εκ μέρους του "Κίσαμος-Μουσική και Κουλτούρα".

ΜΑΝΩΛΗΣ ΜΠΕΡΤΑΚΗΣ

Τα Πλακάλωνα Κισάμου και στο βάθος ο κόλπος της Κισάμου και το Καστέλι.

1855 - 1945 (;)

Από τους παλαιότερους λαγουτιέρηδες για τους οποίους γίνεται λόγος σήμερα.
Γεννήθηκε στα Πλακάλωνα Κισάμου και δραστηριοποιήθηκε στα μουσικά δρώμενα της εποχής του από την τελευταία δεκαετία του 19ου αίωνα. Έπαιζε με σχετικά πρωτόγονο τρόπο, μιας και δεν είχε εξελιχθεί ακόμα το λαγούτο, με τον τρόπο τουλάχιστον που το επεξεργάστηκαν οι μεγάλοι πριμαδόροι, ο Σταύρος Μαυροδημητράκης και ο Γιώργης Κουτσουρέλης. Όμως, ο Μπερτάκης μέσα από τις δυνατότητες του, απέδιδε σωστά τους σκοπούς και τα τραγούδια της εποχής.
Ξεχώρισε όμως περισσότερο σαν τραγουδιστής και οι μεγάλοι βιολιστές της εποχής εκείνης, συνορίζονταν ποιός θα τον πάρει πρώτος στα γλέντια.
Συμπορεύτηκε με τα "ιερά τέρατα" που άκμαζαν εκείνα τα χρόνια, τον Μαριαναντρίκο, τον Καναρίνη, τον Μανιατογιάννη, τον Ματζουράνα κ.α.
Για πολλά χρόνια μετανάστευσε στην Αμερική. Δεν έχουμε πληροφορίες για την εκεί του μουσική δραστηριότητα, όταν όμως επέστρεψε, σε μεγάλη πλέον ηλικία, συνόδευσε με το λαγούτο του, τον Φαντομανώλη και τον Γιώργη Μαριάνο.

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΛΑΪΝΑΚΗΣ

1900 - 1976

Γεννήθηκε στον Λαρδά Κισάμου, στο πανέμορφο αυτό γραμπουσιανό χωριό. Λαγουτιέρης και ριζίτης, καλός γνώστης των περήφανων αυτών τραγουδιών.
Από μουσική οικογένεια ο Λαϊναριστείδης. Ο πατέρας του ήταν ο παλαιός και σπουδαίος βιολιστής, ο   Λαϊνονικολής. Ο αδελφός του ο Γιώργος έπαιζε βιολί και λαγούτο. Ο αείμνηστος Στέλιος Γ. Λαϊνάκης, ο γλυκός αυτός λαγουτιέρης με την εξαίσια φωνή, ήταν ανηψιός του.
Ο Λαϊναριστείδης έπαιζε στα γλέντια της περιοχής του ώς επί το πλείστον, αλλά και στα χωριά γύρω από το Καστέλι. Συνεργάτες είχε τον αδελφό του, τον Γιώργη, τον Ευθύμη Λυραντώνη που ήταν και καλός του φίλος, τον Φουροδημήτρη από τον Άη Γιώργη κ.α. Ερασιτέχνης κυρίως, δεν άσκησε το επάγγελμα του μουσικού.
Άπειρες οι ιστορίες για τον καλλιτέχνη αυτόν, σκορπούσε το κέφι και την χαρά, είτε με το λαγούτο του, είτε με τα ριζίτικα τραγούδια.

ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΜΠΑΔΑΚΗΣ - ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Υπήρχε η σκέψη από πέρυσι που "έφυγε" ο Πέτρος να ανεβάσουμε κάποια αποσπάσματα από την κουβέντα μας, για διάφορους λόγους όμως το αναβάλαμε. Το blog αυτό, ήταν κατά κάποιο τρόπο και ιδέα του Πέτρου, μιας και υποστήριζε ότι η Κίσαμος πρέπει να προβληθεί και διαδικτυακά, μιας και οι περισσότερες σελίδες στο ίντερνετ, αδιαφορούν - μην πούμε - μπλοκάρουν ό,τι έχει να κάνει με την μουσική παράδοση της Κισάμου και των Χανίων γενικότερα.
Η κουβέντα μας, η εντελώς απρογραμμάτιστη και φιλική, έλαβε χώρα στο Καστέλι Κισάμου τον Αύγουστο του 2006. Ο Πέτρος δέχθηκε να καταγραφεί ένα μεγάλο μέρος της κουβέντας μας και είχε συγκαταθέσει στο να δημοσιευτεί κάποτε, εφόσον θα δημιουργούταν αυτή εδώ η σελίδα.
Θα παραθέσουμε λοιπόν κάποια αποσπάσματα και σίγουρα, κάποιοι ίσως να πικραθούν, ή και να θυμώσουν από τα λεγόμενα του Πέτρου. Όπως και να'χει όμως, αξίζει σεβασμός σε έναν άνθρωπο που πρόσφερε τόσα πολλά και που έφυγε σχεδόν ξεχασμένος από τους πολλούς "ευεργετηθέντες". 


Κ.Μ.Κ: Πέτρο, στην Κουκουναρά γεννήθηκες, εκεί έπιασες και το όργανο έφηβος;

Π.Κ: Ναί, στην Κουκουναρά το 1943. Εκεί πρωτόμαθα το λαγούτο.

Κ.Μ.Κ: Μεγάλο χωριό τότε η Κουκουναρά;

Π.Κ: Ναί, καμία σχέση με σήμερα, δηλαδή τότε ήμασταν μια τρακοσαριά κάτοικοι. Η Κουκουναρά ήταν κοινότητα με άλλες γειτονιές μαζί, τα Τσικαλαριά, τα Χορευτιανά, τα Χαρχαλιανά, άνηκαν στην κοινότητα Κουκουναράς.

Κ.Μ.Κ: Υπήρχε τότε ζωντανή η μουσική στο χωριό σου;

Π.Κ: Ολοζώντανη, όχι μόνο σε εμάς, σε όλη την περιοχή. Ήταν η χρυσή εποχή της κισαμίτικης μουσικής τότε, μιλάμε από το '20 μέχρι και το '60 περίπου, πολλά όργανα, πολλά γλέντια, ο κόσμος είχε μεράκι και διάθεση, δεν ήταν όπως σήμερα που έχουν βαρεθεί τα πάντα, υπήρχε δίψα, να πάνε στο πανηγύρι  να ακούσουν όργανα, να χορέψουν να τραγουδήσουνε, τότε έπαιζε η 'Α εθνική κατηγορία, μιλάμε για μουσικούς κορυφές, μεγάλα ονόματα....

Κ.Μ.Κ: Γιατί έμαθες λαγούτο και όχι ας πούμε, βιολί;

Π.Κ: Μου άρεσε περισσότερο το λαγούτο, ήταν πιο να το πούμε, δυνατό όργανο, βαρύ όργανο, εντυπωσιακό. Και το βιολί μου άρεσε πολύ, αλλά να σου πώ, εκείνη την εποχή δέσποζε ο Κουτσουρέλης κι έλεγα, ας μάθω να παίζω έστω και μισή στροφή από αυτά που παίζει, με εντυπωσιάζε, καταλαβαίνεις ε; Δηλαδή, είχα πρότυπο και για αυτό ήθελα και να γίνω λαγουτιέρης.

Κ.Μ.Κ: Τον Κουτσουρέλη είχες λοιπόν πρότυπο....

Π.Κ: Ναί, κυρίως τον Κουτσουρέλη. Τον Γιώργο, γιατί ήταν και ο αδελφός του ο Στέλιος. Αλλά ήταν κι άλλοι λαγουτιέρηδες τότε, πολύ τεχνίτες παίκτες, αλλά πιο πολύ ο Κουτσουρέλης έτσι με...τον θαύμαζα περισσότερο αυτόν.

Κ.Μ.Κ: Έπαιζε στο χωριό σου ο Κουτσουρέλης τότε;

Π.Κ: Ναί, έπαιζε και στα γύρω χωριά έπαιζε, στο Καστέλλι που'χε το μαγαζί του έπαιζε. Τότε έπαιζε με τον Μαύρο, ζυγιά Μαύρος - Κουτσουρέλης, σου λέει ότι δεν υπήρχε καλύτερη ζυγιά από αυτούς τους δύο εκείνα τα χρόνια. Δηλαδή να καταλάβεις, έπαιζε θυμάμαι ο Κουτσουρέλης με τον Μαύρο σε έναν γάμο στον Άη Κυργιάννη και εγώ ήμουν πόσο, θα ήμουν δεκατριών; Τότε. Και ήτανε ξέρω'γω, τρακόσιοι καλεσμένοι, κι άλλοι τόσοι ακάλεστοι, μόνο και μόνο για να τους ακούσουνε....

Κ.Μ.Κ: Και εσύ ακάλεστος;

Π.Κ: Ναί, βέβαια, πηγαίναμε όλα τα πιτσιρίκια του χωριού και καθόμασταν κοντά εκεί στο γλέντι για να ακούσουμε τα όργανα, δεν είχαμε κι άλλη ασχολία, δεν είχαμε πώς το λένε, χόμπι, αυτή ήταν η διασκέδαση μας, να πηγαίνουμε στα όργανα να στήνουμε αφτί.

Κ.Μ.Κ: Για πές μου για το λαγούτο, για τους καλλιτέχνες τότε που υπήρχαν, ποιοί ήταν αυτοί που σου άφησαν εντυπώσεις εκτός του Κουτσουρέλη;

Π..Κ: Ναί, ο Κουτσουρέλης ήταν που σου'πα και πρίν ο νούμερο ένα. Αυτός ξεχώρισε πιο πολύ. Μετά, ήταν κι άλλοι, δηλαδή ήταν ο Μαυροδημήτρης, ο  Λέφας, ο Μιχάλης ο Αντρουλάκης, οι Καρεφύλληδες, ο Μαργαρίτης, ο Καρτσώνης, ο Πολυχρονάκης, ο Γαλάνης, πολλοί ήταν.....

Κ.Μ.Κ: Ο Γαλάνης, ποιός λές;

Π.Κ: Ο Μανώλης ο τυφλός που λέγαμε, από τις Λουσακιές. Ήταν κι άλλος μέσα στα Χανιά, ο Δημήτρης. Εγώ σου λέω για τον Μανώλη, αυτόν τον έζησα πιο πολύ, πρίν ακόμα ανέβω στην Αθήνα....

Κ.Μ.Κ: Όλοι αυτοί ήταν λοιπόν καλοί λαγουτιέρηδες;

Π.Κ: Κι αυτοί και άλλοι που ξεχνώ, νά, ο μακαρίτης ο Μαρέντος ο Χάρης, φωνή καμπάνα. Ο Λέφας και ο Αντρουλάκης ήταν πολύ τεχνίτες, ωραίοι στο παίξιμο και ο Λέφας ειδικά είχε και καλή φωνή. Ο Λέφας μου είχε δείξει και το λεβό κούρντισμα που τότε δεν το κάνανε και πολλοί, αυτός το έκανε, ο Κουτσουρέλης το έκανε, ο Μαρουβάς ο Γιώργης το έκανε μου φαίνεται....

Κ.Μ.Κ: Λεβό; Το χαμηλό λές;

Π.Κ: Ναί, το χαμηλό, πιο έτσι να στο πώ, σεμνό. Δεν το συνήθιζαν γιατί το βιολί έπαιζε ψηλά για να ακούγεται τότε που δεν είχανε ενισχυτές και ηχεία. Παίζανε τα βιολιά πολύ ψηλά, σου'βγαινε το λαρύγγι για να τραγουδήσεις...

Κ.Μ.Κ: Ο Χάρχαλης τραγουδούσε έτσι...

Π.Κ: Ναί, ο Χάρχαλης και άλλοι παλιοί. Εγώ δεν τον πρόλαβα τον Χάρχαλη να τραγουδάει έτσι, αλλά ήταν μερικοί παλιοί που τραγουδούσαν έτσι....

Κ.Μ.Κ: Ξέρω ότι έπαιξες με τον Χάρχαλη...

Π.Κ: Ναί, ήμουν τότε στα πρώτα μου ακόμα, στραβάδι που λένε, δεν ήξερα που πάν τα τέσσερα. Και παίξαμε με τον Χάρχαλη και τραγουδούσα εγώ, αυτός δεν τραγουδούσε τότε. Παλιά, λέγανε ότι ήταν ο καλύτερος στο τραγούδι και στο βιολί, είχε αυτή την γλύκα το όργανο του που δεν την είχε άλλος, αλλά μετά που έχασε το παιδί του και είχε βαρύ πένθος, δεν ξανάπαιξε στα γλέντια, ούτε τραγουδούσε....

Κ.Μ.Κ: Δεν παίξατε τότε δηλαδή σε γλέντι;

Π.Κ: Σε γιορτή παίξαμε, δεν έπαιζε ο Χάρχαλης τότε σε γάμους και πανηγύρια, είχε το πένθος. Αλλά ρε παιδί μου, παρόλο που ήταν ξέρω'γω σχεδόν ογδόντα χρονών, είχε ακόμα αυτό το παθιάρικο, την σπίθα. Και μετά να κάτσει να μου δείξει τις σειρές, τις έλεγε τις σειρές άλφα-βήτα-γάμα-δέλτα, με συρτά οι σειρές, αυτός τις είχε κανονίσει και μου τις έδειχνε, μου έλεγε, ο τάδε σκοπός ταιριάζει στην γάμα σειρά και τα λοιπά, κι όταν κάπου το έχανα μου το ξανάδειχνε.

Κ.Μ.Κ: Τις έχω ακουστά τις σειρές του Χάρχαλη, τις έπαιζαν όλοι αυτές;

Π.Κ: Οι περισσότεροι οι παλιοί τις παίζανε, κι ο Κουτσουρέλης, κι ο Μαύρος κι ο Ναύτης κι όλοι αυτοί που ας πούμε είχανε...

Κ.Μ.Κ: Ο Μαριάνος τις έπαιζε;

Π.Κ: Κοίτα, τον Μαριάνο δεν τον έφτασα καλά. Αυτός μετά το '60 αρρώστησε και σταμάτησε να παίζει και κανά - δυό φορές που τον άκουσα όταν ήμουν μαθητής του σχολειού ακόμα, δεν θυμάμαι και πολλά πράγματα. Ο Μαριάνος δεν είχε τις γνώσεις του Χάρχαλη, δηλαδή, ρωτούσες τον Χάρχαλη ποιός είναι αυτός ο σκοπός και σου'λεγε, είναι του τάδε και τον λένε έτσι. Ενώ ο Μαριάνος, σου έλεγε, είναι παλιός ο σκοπός και δεν ξέρω. Δεν έπαιζε τις σειρές ο Μαριάνος όπως τις έπαιζε ο Χάρχαλης, δηλαδή έκανε κάτι δικά του, από τον Λουσακιανό σου γυρνούσε στον Σελινιώτικο, κάτι τέτοιο περίπου.

Κ.Μ.Κ: Γιατί το έκανε αυτό;

Π..Κ: Δεν ξέρω, τι να σου πώ, έτσι τον βόλευε ίσως.

Κ.Μ.Κ: Όμως ο Μαριάνος δίδαξε το βιολί.....

Π.Κ: Ναί, έδειξε σε πολλούς. Ακόμα και σε λυράρηδες που πήγαν να τον βρούν για να τους μάθει σκοπούς και σε λαγουτιέρηδες. Έκανε μαθήματα ο Μαριάνος, ο Χάρχαλης δεν έκανε.

Κ.Μ.Κ: Γιατί;

Π.Κ: Γιατί έλειπε τον περισσότερο καιρό, πηγαίνανε τα νέα παιδιά στα Χαρχαλιανά και δεν τον βρίσκανε. Και μετά, το'χανε σύστημα οι παλιοί, δεν έδειχνε γιατί σου λέει, θα μου κλεψουν τα μυστικά....

Κ.Μ.Κ: Συγγνώμη, αλλά αυτά είναι χαζομάρες...

Π..Κ: Ε ναί, είναι, αλλά τι να πείς, παλιά μυαλά που λένε.....

---------------------------------------------------------------------------------------

Κ.Μ.Κ: Γιατί Πέτρο δεν βγήκε ένα λαγούτο εφάμιλλο του Κουτσουρέλη ξανά;

Π..Κ: Γιατί δεν το ήθελε ο ίδιος. Πώς να στο πώ, ήταν εγωιστής. Πολύ εγωιστής. Ο Κουτσουρέλης άφησε μιμητές, πολλούς μιμητές, δεν άφησε όμως συνεχιστές. Ήθελε να μείνει αυτός ας πούμε στην ιστορία. Εμένα δεν μου έδειξε ποτέ, δεν του το ζήτησα κιόλας. Με αγαπούσε πολύ, αυτός με ξεχώρισε ανάμεσα από τόσους και με πήρε μαζί με τον Μαύρο και πήγαμε και γράψαμε το δισκάκι που σου είπα πρίν, το πρώτο μου δισκάκι. Του άρεσε όπως τραγουδούσα και όπως έπαιζα, παρόλο που ήμουν πολύ μικρός, αλλά δεν μου είπε και ποτέ, έλα να σου δείξω. Ούτε κι εγώ όμως του το ζήτησα...

Κ.Μ.Κ: Και εσύ λοιπόν εγωιστής...(γέλια)..

Π.Κ: Όχι ρε'συ, δεν του το ζήτησα γιατί ήξερα την απάντηση του και να σου πώ κιόλας, έλεγα ρε παιδί μου, θα δουλέψω μόνος μου, δεν ήθελα να αντιγράψω κανέναν. Σου είπα, καλό είναι να έχεις πρότυπα, αλλά πάνω απ'όλα να έχεις τον δικό σου χαρακτήρα στο παίξιμο, να βγάλεις την δική σου ψυχή, να βάλεις την σφραγίδα σου, όχι να ξεπατηκώσεις τον άλλον.

Κ.Μ.Κ: Ναί, κατάλαβα, αλλά σήμερα όμως, υπάρχει αυτό, δηλαδή, υπάρχει ξεχωριστό στύλ;

Π.Κ: Καλά, άσε τι υπάρχει σήμερα, να μην πώ καλύτερα τι υπάρχει. Η σάρα και η μάρα και το κακό συναπάντημα υπάρχει. Όλοι είναι φίρμες. Όλοι είναι μεγαλοκαλλιτέχνες. Απέξω όλα αυτά, γιατί μέσα τους δεν ξέρουν οι περισσότεροι που πάνε τα τέσσερα. Δεν έχουνε γνώσεις. Σου λέει, παίζω καλό βιολί, καλή λύρα και καλό λαγούτο. Ε καί; Ο καλλιτέχνης δεν φτάνει να είναι μόνο τεχνίτης του όργάνου, αλλά και γνώστης της μουσικής παράδοσης. Δηλαδή, να ξέρεις τι είναι αυτό που παίζεις, πώς το παίζεις, γιατί το παίζεις, να ξέρεις μουσικά μέτρα και χρόνους και τέτοια πράγματα. Μπορεί να πούμε να παίζεις μέτριο όργανο. Αλλά αν είσαι γνώστης της παράδοσης, ακόμα και το μέτριο μπορεί να φανεί άριστο γιατί βγάζεις ένα σωστό αποτέλεσμα, καταλαβαίνεις τι θέλω να σου πώ;

Κ.Μ.Κ: Απόλυτα....

Π.Κ: Ναί, δηλαδή ρε'συ δεν φτάνει μόνο η δεξιοτεχνία. Τι να την κάνω εγώ την δεξιοτεχνία, όταν χορεύουν από κάτω δέκα άτομα και τα δέκα τα έχεις εκτός χρόνου στον χορό, ο ένας στην ανατολή κι ο άλλος στην δύση. Και άσχετος να είναι ο χορευτής, αν εσύ ξέρεις να βάζεις σωστά μέτρα, θα τον έχεις στον χρόνο. Αλλά σου είπα, όλοι είναι φίρμες, κοιτάνε πώς να πάρουν καινούργια μηχανήματα, πώς θα κλείσουν εκατό γλέντια, πώς θα βγάλουν σιντί, πως θα ντυθούν με σαλβάρια, πώς θα βγούνε στην τηλεόραση κι άσε τα υπόλοιπα να πάνε στο διάολο....

Κ.Μ.Κ: Όλοι είναι έτσι;

Π.Κ: Όχι όλοι, αλλά είναι η πλειοψηφία. Υπάρχουν και παιδιά που το έχουν πάρει ζεστά το πράγμα και έχουν μάθει δύο-τρία πράγματα και παίζουν σοβαρά. Αλλά ξέρεις κάτι, οι σοβαροί ποτέ δεν γίνονται φίρμες, δεν αρέσουν στον κόσμο. Ο κόσμος θέλει καλαμπαλίκι σήμερα......

Κ.Μ.Κ: Πέτρο θεωρείς ότι η κρητική μουσική περνάει κρίση σήμερα;

Π.Κ: Ναί, όπως το είπες, η πιο σωστή λέξη, περνάει κρίση. Υπάρχει ποσότητα, αλλά δεν υπάρχει η ποιότητα. Παλαιότερα ήμασταν πολύ λιγότεροι μουσικοί, αλλά θεωρώ ότι ήμασταν πιο κοντά στην σωστή παράδοση. Σήμερα υπάρχουν εκατοντάδες μουσικοί, αλλά είναι ελάχιστοι οι παραδοσιακοί...

Κ.Μ.Κ: Που νομίζεις ότι οφείλεται αυτό;

Π.Κ: Στην μόδα οφείλεται, στην μανία για να γίνει κάποιος φίρμα και να τα κονομήσει. Η κρητική μουσική έχει χαλάσει, όχι από εδώ τόσο,  από την  Αθήνα. Από εκεί έχει ξεκινήσει το στραβό πράμα, στο λέω αυτό γιατί έζησα πολλά χρόνια εκεί, έπαιξα χιλιάδες φορές και είδα τα τελευταία χρόνια την κατάντια. Και δεν φταίνε μόνο οι μαζαγάτορες, σου λέει, κύριε εγώ θέλω να γεμίζει το μαγαζί για να τα κονομάω. Φταίνε περισσότεροι οι σύλλογοι στην Αθήνα,διότι αυτοί πάνε και κλείνουν γλέντια με μουσικούς απαράδεκτους μόνο και μόνο για το χρήμα. Ο σύλλογος πρέπει να στηρίζει τα ήθη και τα έθιμα, να κάνει πολιτισμό και όχι επιχείρηση, αλλά δυστυχώς το βλέπουν αλλιώς το πράμα. Η νεολαία στην Αθήνα έχει βγεί εκτός γραμμής. Μα σου λέει ο άλλος, πάνε στα κρητικά. Ε και; Κρητικά είναι αυτά; Είτε πάνε στα μπαράκια, είτε στα κρητικά, την ίδια μουσική ακούνε περίπου (γέλια). Πάνε όλα τα παιδιά από τους χορευτικούς συλλόγους, μαυροντύνονται και έχουν την μπουκάλα το ουϊσκι στο χέρι και καταχτυπιούνται εκεί και κοντράρονται για το ποιό συγκρότημα θα σηκωθεί και θα χορέψει καλύτερα να βάλει τα γυαλιά στο άλλο. Έπαιζα στα μαγαζιά και μπορώ να σου πώ ότι αυτά τα πράγματα δεν τα είδα ποτέ πρίν, μετά το '95 περίπου ξεκίνησε αυτή η αηδία που έγιναν μόδα τα συγκροτήματα και τα μαγαζιά στους νέους και δεν ξέρω δηλαδή.....

Κ.Μ.Κ: Αναφέρεσαι σε συγκεκριμένα μαγαζιά και συλλόγους και χορευτικά;

Π.Κ: Κοίτα, παλιά υπήρχαν πολλά μαγαζιά, αλλά αυτά που δεν ακολούθησαν την μόδα με το ουϊσκι και τις φίρμες τους μουσικούς, έβαλαν λουκέτο. Έμειναν μερικά μόνο και εκμεταλλεύτηκαν την μόδα αυτή. Έφερνε π.χ. έναν σοβαρό λυράρη το μαγαζί και μάζευε πέντε παρέες. Κι έφερνε την άλλη εβδομάδα έναν σαλταδόρο λυράρη και μάζευε πενήντα παρέες. Γιατί; Γιατί ο σαλταδόρος αρέσει στην νεολαία, στις γκομενίτσες και φέρνει και χρήμα. Αν εξαιρέσεις λίγο τον Ομαλό που φέρνει και δικούς μας εδώ, βιολιά και υποστηρίζει τους νέους και κρατά ας πούμε το επίπεδο και την κουζίνα, τα υπόλοιπα μαγαζιά εκμεταλλεύονται την μόδα. Πας να φάς και σου φέρνουνε την μπριζόλα που΄χουνε ψήσει το μεσημέρι και το κρασί που μυρίζει θειάφι. Σου λέει, που θα μου πάς, θα σου πουλήσω το ουϊσκι, να μου κάνεις και ταμείο. Και φέρνουνε αυτούς τους απαράδεκτους μουσικούς και πάνε από κάτω η νεολαία μεθυσμένα και παλαμοκροτάνε γύρω από τον λυράρη και κάνουν τους καπεταναίους. Και δώς του μετά να κάνουν κόντρα στους χορούς. Κανένα συγκρότημα χορευτικό αυτή την στιγμή στην Αθήνα,κανένα συγκρότημα δεν παράγει κρητική παράδοση. Όλα είναι της μισής οκάς. Ελάχιστα είναι τα παιδιά που χορεύουν μερακλήδικα, τα περισσότερα είναι της φιγούρας......

Κ.Μ.Κ: Σε βρίσκω Πέτρο πολύ αυστηρό ή είναι η ιδέα μου;

Π.Κ: Εγώ τα έχω ζήσει όλα αυτά, στα έχω ξαναπεί κι άλλες φορές, δεν αλλάζω την γνώμη μου, προτιμώ να λέω αυτό που αισθάνομαι κι ας μην αρέσω από το να λέω ψέμματα για να γλύφω τον άλλον να με καλάει να παίζω. Καλύτερα να μην παίζω. Γι'αυτό κι έφυγα από την Αθήνα γιατί τα βαρέθηκα όλα αυτά τα πράγματα και τους μουσικούς της φίρμας που οι περισσότεροι περάσανε από εμένα και σήμερα δεν μου λένε ούτε καλημέρα, γιατί σου λέει, εγώ έγινα μεγάλος και τρανός και τι δουλειά έχω τώρα με τον Καρμπάδο τον γέρο;

Π.Κ: Έχεις βοηθήσει αρκετό κόσμο Πέτρο....

Κ.Μ.Κ: Ναί, πολύ κόσμο. Και δικά μας παιδιά, βιολιά και λαγούτα και λυράρηδες από όλη την Κρήτη. Ποτέ δεν είπα σε κάποιον, σου κλείνω την πόρτα. Μου ήρθε ο άλλος και δεν ήξερε τι πάει να πεί λύρα και ήρθε με το μπουζούκι στο χέρι και τον έβαλα κάτω, του έδειξα σκοπούς, του έδειξα μέτρα και χρόνους, να κάνουμε πρόβες και τα λοιπά, να τον βγάλω στο πάλκο να γίνει γνωστός και αυτός μετά να μου γυρίσει την πλάτη.....

Π.Κ: Για κάποιον συγκεκριμένο αναφέρεσαι;

Κ.Μ.Κ: Ναί, έγινε μεγάλη βεντέτα και βγάζει και δίσκους με το τσουβάλι κι άμα του πείς για τον Πέτρο, σου λέει, ναί κάπου τον έχω ακουστά.....

Κ.Μ.Κ: Δικός μας, Χανιώτης;

Π.Κ: Όχι, Λασιθιώτης, άστα τώρα, μην τα λέμε άλλο αυτά. Μετά από τόσα χρόνια στο επάγγελμα, δεν έκανα τίποτα, λεφτά δεν έκανα, τα έφαγα, κακά κουμάντα, αλλά τουλάχιστον τα σκόρπισα ρε παιδί μου και το ευχαριστήθηκα, σπίτι δεν έκανα γιατί δεν ήταν ο χαρακτήρας μου της οικογένειας και τέτοια, αλλά πίστευα όμως ότι έκανα καλούς συνεργάτες και φίλους. Τελικά διαόλους έκανα (γέλια). Τουλάχιστον εδώ που'ρθα να βρώ την ησυχία μου και που και που να παίζω για την παρέα......

------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Κ.Μ.Κ: Πέτρο, θέλω να μου πείς για τις συνεργασίες που είχες με άλλους καλλιτέχνες...

Π.Κ: Έπαιξα με όλα τα βιολιά της εποχής μου και νεώτερους ακόμα. Δεν υπάρχει βιολί που να μην έκανα έστω μια συνεργασία, ένα γλέντι. Και με τον Κουνέλη, τον Ναύτη, τον Κατράκη, τον Μαύρο, τον Νταουντέ τον χωριανό μου, με όλους τους παλιότερους και συνομήλικους μου έπαιξα. Με λυράρηδες έπαιξα, με τον Μουντάκη, τον Μελεσανάκη, τον Αστρινό, τον Περιστέρη, τον Σκορδαλό, τον Σηφογιώργη, τον Φραγκιουδάκη, με πολλούς και διάφορους. Και με νέους, βιολάτορες και λυράρηδες, εγώ τους έβγαλα τους περισσότερους και το Χορευτάκη, το Τζουγανάκη, το Μαρτσάκη, το Ζωϊδάκη, τα Περουλάκια, το Χαρχαλάκη, τον Αλέξανδρο τον Παπαδάκη, το Λουφαρδάκη, τα Μακριδάκια κι άλλους πολλούς. Και μερικοί από αυτούς, δεν μου λένε ούτε καλημέρα σήμερα, δεν το καταδέχονται βλέπεις διότι όπως μου είπε ένας να μην σου λέω και όνομα, καταλαβαίνεις τώρα, δεν σε παίρνω ρε Πέτρο στο γλέντι γιατί δεν τραβάς πλέον. Εντάξει, δεν λέω  ότι έχω τις ίδιες δυνάμεις, αλλά όχι και ότι αχρηστεύτηκα ρε γαμώτο...

Κ.Μ.Κ: Μάλλον είσαι αντιεμπορικός.....(γέλια)...

Π.Κ.: Ναί ναί, αυτό είναι μάλλον....(γέλια)...

----------------------------------------------------------------------------------------------------

Κ.Μ.Κ: Πές μου λίγο με τον Μουντάκη πώς συνεργάστηκες;

Π.Κ: Με τον Μουντάκη μας γνώρισε ο Στέλιος ο Κουτσουρέλης. Εγώ έπαιζα τότε στο Αρκάδι στο Αιγάλεω και ο Στέλιος είχε έρθει με τον Μουντάκη και τέλος πάντων συστηθήκαμε και του άρεσε το παίξιμο μου και συνεργαστήκαμε...

Κ.Μ.Κ: Καλός ο Μουντάκης έ;

Π.Κ. Αξιοπρεπής άνθρωπος ήταν ο μακαρίτης και με αγαπούσε. Κοίτα, θεωρώ ότι έπαιζε πολύ καλή λύρα, για τα γούστα τα δικά μου δηλαδή αν μου έβαζες Σκορδαλό ή Μουντάκη, σου έλεγα Μουντάκη. Έπαιζε πιο τεχνικά, πιο ζωντανά. Ο Σκορδαλός είχε ας πούμε την μανία να μην αφήνει τον λαγουτιέρη να ακούγεται, έπαιζε εγωιστικά, ο Μουντάκης ήταν πιο καλός συνεργάτης. Καλή λύρα ο Σκορδαλός, για τα γούστα δηλαδή των Ρεθυμνιωτών και των Ηρακλειωτών ήταν ο πρώτος. Εμάς μας έκανε καλύτερα στο αφτί ο Μουντάκης, είχε περάσει και χρόνια στα Χανιά στην χωροφυλακή και ήξερε το στύλ μας ας πούμε. Οι Κουτσουρέληδες τον βγάλανε τον Μουντάκη στο επάγγελμα και του έδειξαν πολλά πράγματα. Έκανε και παρέα με Ρουμαθιανούς και πήρε κι από εκεί μερικά πράγματα. Θα σου πώ και μια ιστορία, μου την έκανε ο ίδιος ο Μουντάκης. Όταν λοιπόν τον πήρανε να παίξουνε στου Μπασιά του μακαρίτη το μαγαζί, στην Αγια Ειρήνη της Αιόλου ήταν αυτό το μαγαζί, έπαιζε ο Ναύτης με τον Μαριάνο και τον Κουτσουρέλη και δεν θυμάμαι και με ποιόν άλλον και ο Μουντάκης ήταν άγνωστος ακόμα τότε. Και ο Μπασιάς, του τον πήγε ο Στέλιος ο Κουτσουρέλης, δεν τον ήθελε γιατί σου λέει, δεν τον ξέρει κανείς τον Μουντάκη. Αλλά αυτός που επέμενε να παίξει, ήταν ο Ναύτης, τον έπιασε τον Μπασιά και τον έπεισε να παίξει και πραγματικά του είπε, παίζει καλή λύρα και τραγουδάει και καλά και υποστήριξε τον γιατί αξίζει και έτσι ανέβηκε στο πάλκο ο Μουντάκης και ξεχώρισε έπειτα κι έκανε καριέρα. Ο Ναύτης ήταν αυτός που τον υποστήριξε τότε, αλλά μετά χαλάσανε οι σχέσεις τους....

Κ.Μ.Κ: Γιατί;

Π.Κ: Γιατί μετά που έγινε η φασαρία με τον Καρά και με την απαγόρευση του βιολιού ο Μουντάκης έκανε αυτή την χαζομάρα να την πώ και συνεργάστηκε με τον Καρά στο ραδιόφωνο και στις εκδηλώσεις και δεν υποστήριξε τους βιολάτορες και του κακοφάνηκε του Ναύτη μετά αυτό και το έλεγε συνέχεια, ότι δηλαδή εμείς σε βοηθήσαμε αλλά εσύ μας την έκανες την δουλειά. Μετά κάτι έγινε και πήρε το μέρος τους ο Μουντάκης και κάπως φιάξανε τις σχέσεις τους, αλλά πάλι μετά ο Ναύτης άμα τον πιάνανε τα διαόλια του δεν καταλάβαινε τίποτα και του έλεγε του Μουντάκη, πήρες δικούς μας σκοπούς και κάθεσαι και λές ότι τους έγραψες εσύ, κάτι τέτοια δηλαδή γίνανε....

Κ.Μ.Κ: Είχε άδικο ο Ναύτης;

Π.Κ. Κοίτα, το είχα πεί κι εγώ του μακαρίτη του Μουντάκη, δηλαδή, παίρνεις ρε παιδί μου τον δεύτερο Καραγκιουλέ, ενώ ξέρεις ποιός σκοπός είναι και τον γράφεις στον δίσκο και λές "Ξενιτεμένο μου πουλί". Παίρνεις μετά τον Σφηναριώτικο και λές "τέσσερις είναι οι μάρτυρες" και άλλα τέτοια που έκανε. Δεν είναι λογικό κι άλλος εδώ ο Ναύτης να τσινήσει; Κι όχι μόνο ο Ναύτης, οι περισσότεροι που ξέρουν τα πράγματα τα αληθινά δηλαδή. Ε, έκανε αυτή την κουταμάρα ο Μουντάκης, το μετάνοιωσε μετά, αλλά εντάξει, τι να λέμε τώρα, ότι έγινε, έγινε. Κι ο Ναύτης πάλι, ενώ είχε πολλά δίκια, τα έχανε με τον τρόπο που τα διεκδικούσε και πολλές φορές του έλεγα, άστο να πάει στο διάολο και μην τα ξεψαχνίζεις άλλο, αλλά δεν καταλάβαινε. Ερχόταν ο άλλος και μας παράγγελνε να του παίξουμε π.χ. τον Άνεμο και του έλεγε ο Ναύτης, δεν τον παίζω, δεν υπάρχει τέτοιος σκοπός, κλεμμένος είναι. Ρε χριστιανέ μου, παίξε την παραγγελία όπως να'ναι και μετά πές ότι θές....

Κ.Μ.Κ: Θεωρείς ότι ήταν υπερβολικός ο Ναύτης;

Π.Κ: Να σου πώ, καταρχάς όταν μιλάμε για Ναύτη, στο έχω ξαναπεί, μιλάμε για την μεγαλύτερη προσωπικότητα μουσική της Κρήτης από το '50 μέχρι την μέρα που πέθανε. Ο άνθρωπος ήταν πώς να στο πώ, ήταν εγκυκλοπαίδεια. Από τεχνικής άποψης στο βιολί, δεν υπήρχε παρόμοιος του σε όλη την Κρήτη, μην σου πώ σε όλη την Ελλάδα. Όπως σεβόταν τα κισαμίτικα, έτσι σεβόταν τα ηρακλειώτικα, τα στειακά κι όλα. Σεβόταν την παραδοσιακή μουσική. Δηλαδή, ο Σκορδαλός ήταν τεχνίτης, ο Μουντάκης ήταν τεχνίτης, ο Κλάδος είναι τεχνίτης, ο Ναύτης ήταν τεχνίτης και δάσκαλος και επιστήμονας μαζί. Απλά είχε αυτό το πράγμα, το εκρηκτικό, το νεύρο, για το δίκιο του δηλαδή, δεν έκανε κουμάντο τον εαυτό του και κάποιες φορές ξέφευγε, αλλά τον δικαιολογώ όμως γιατί πέρασε άσχημες στιγμές και ήταν και μόνος του να παλέψει, όλοι οι άλλοι κρυβόντουσαν από πίσω του. Κι άμα πάς σήμερα στον σύλλογο στα Χανιά, σου λένε μερικοί, σιγά μωρέ με τον Ναύτη. Μα άμα δεν ήταν αυτός ούτε σύλλογος θα υπήρχε, ούτε βιολί θα υπήρχε. Ο Ναύτης και ο Κουνέλης κράτησαν ζωντανό το βιολί και την χανιώτικη μουσική, αυτοί οι δύο. Αμα ο μακαρίτης ο Κουνέλης δεν δίδασκε στο ωδείο εδώ, δεν θα υπήρχε κανείς επαγγελματίας από τους νεώτερους που είναι σήμερα. Κι ο Ναύτης, άμα δεν κυνηγούσε την υπόθεση με το βιολί, θα το είχαν ξεχάσει όλοι.

Κ.Μ.Κ: Είχε θέμα πάντως με τα συρτά, επειδή είχαμε κουβεντιάσει πολλές φορές μαζί, τον άκουγα και έβγαζε αφρούς με τα συρτά που είχαν αρπάξει μερικοί.....

Π.Κ: Ε ναί, δεν παραδεχόταν ότι υπάρχει σύνθεση συρτού από μία εποχή και μετά εκτός Χανίων. Έπαιζα το "θλιμμένη χαραυγή" και μου έλεγε, παίξε το κανονικά, δηλαδή να του παίξω τον Κολυμπαριανό, γιατί η "θλιμμένη χαραυγή" είναι ο Κολυμπαριανός, αλλαγμένος. Κάτι τέτοια μου έλεγε, τον έκανα κι εγώ χάζι να τον κάνω να εκνευρίζεται και γελούσαμε πολύ, καλή του ώρα εκεί που είναι. Παραδεχόταν, ξέρεις ποιόν σκοπό; Τις Λίμνες του Αλεφαντινού, μου έλεγε, σωστη σύνθεση, έχει όλα τα μέτρα σωστά, δεν είναι κλεμμένη, έχει ωραία εισαγωγή και τέτοια, ναί, αφού τον έπαιζε τον σκοπό και μαζί που ήμασταν μια χρονιά στο Συγκλιό στο πανηγύρι και μας το παραγγείλανε, το έπαιξε με μεγάλη ευχαρίστηση. Αλλά άμα του έλεγες για Άνεμο και Ροδινούς και Σπίθες και Μαδάρες Χανιώτικες και τέτοια, αρπαζότανε.....

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Κ.Μ.Κ: Πέτρο, πρίν μιλήσαμε για τους νέους μουσικούς. Για τους λαγουτιέρηδες όμως θέλω να μου πείς, είσαι ευχαριστημένος από τους νεώτερους συναδέλφους σου;

Π.Κ.  Ναί κοίτα, παίζουν καλά, δηλαδή μπορούν να σταθούν σε ένα σχήμα και να παίζουν διάφορα. Δεν υπάρχει όμως ο γνήσιος ο ήχος ο χανιώτικος, το μπερντελίδικο παίξιμο δηλαδή, το πρίμο, αυτό που έπαιζε ο Κουτσουρέλης, ο Μαυροδημήτρης, ο Λέφας κλπ. Οι μοναδικοί που παίζουμε με αυτο τον τρόπο είμαστε εγώ και ο Στέλιος ο Λαϊνάς....

Κ.Μ.Κ: Ο καλαθενιώτης;

Π.Κ: Ναί, ο Στέλιος του "Χάρχαλη". Παίζει το αυθεντικό χανιώτικο στύλ αυτός, μόνο αυτός. Μετά, παίζανε οι Μαρκογιάννηδες τα αδέρφια στο Ρέθυμνο, καλοί τεχνίτες, όχι μπερντελίδικα, αλλά παίζανε τεχνικά. Κι ο μακαρίτης ο Καδιανός ο Νίκος, ωραίος τεχνίτης και μερακλής. Αυτοί. Πιο νέους έτσι τεχνικούς μουσικούς, ο Αλεφαντινός ο Νίκος είναι πολύ καλός, ο Στιβακτάκης παίζει κι αυτός σωστά, ο Ψαρογιώργης ο Ξυλούρης είναι κι αυτός γνώστης, ο Σταυριανουδάκης, ο Βρουλάκης , αυτοί πιο πολύ. Δεν παίζουν με τον τόνο, τον χανιώτικο, κανείς δεν παίζει έτσι σήμερα, ούτε τα δικά μας τα παιδιά. Εγώ τους έχω δείξει, ο Πολυχρονάκης έχει κάνει μαθήματα, ο Λαϊνάς ο Μεσογειανός, ο Βλαστάκης, έχουμε κάνει όλοι μας μαθήματα στα νέα παιδιά, τους δείχνουμε το κισαμίτικο παίξιμο το πρίμο, το κάνουνε, αλλά μόλις βάλουν το καλώδιο στα μηχανήματα και έχουν από κάτω διακόσα άτομα, το αλλάζουνε, κάνουνε ό,τι θέλουνε μετά....


Κ.Μ.Κ: Ο Τζουγανάκης ο Μιχάλης;

Π.Κ: Έχει δάχτυλα, έχει ταλέντο, αλλά δεν παίζει κρητική μουσική, δεν είναι παραδοσιακός, παίζει τα δικά του, όπως του'ρθει, πιο πολύ σαματάς να γίνεται....

 
Κ.Μ.Κ: Πέτρο, πρίν μερικά χρόνια είχαμε μια κουβέντα και μου είχες πεί ότι η μουσική στην Κίσαμο έχει μέλλον. Το πιστεύεις ακόμα αυτό;

Π.Κ: Η μουσική στην Κίσαμο πέρασε μια μεγάλη κρίση, έκανε αυτό που λέμε, κοιλιά. Ξεχάσανε και τους Κουτσουρέληδες και τον Χάρχαλη και τον Μαύρο και τον Μαριάνο και ακούγανε άλλα πράγματα, καμία σχέση με εμάς. Να φανταστείς, καλούσανε στους γάμους λυράρηδες από το Ρέθυμνο και από το Ηράκλειο και δικοί μας που παίζανε, παίζανε ο Κουνέλης και ο Κατράκης και ο Αναγνωστάκης και ο Χριστοφοράκης και μερικοί άλλοι. Δεν υπήρχε δηλαδή προβολή της κισαμίτικης μουσικής, του βιολιού πιο πολύ, γιατί ήταν στην μόδα οι λύρες. Άνοιγες το ράδιο, λύρα. Άνοιγες την τηλεόραση, λύρα. Ε, τι θα κάνει και ο πιτσιρικάς, θα πάει να μάθει λύρα και θα αγοράσει κασέτα με λύρα. Αλλά σου είπα και πρίν, ευτυχώς που υπήρξε ο Ναύτης και ο Κουνέλης και έκαναν μεγάλο αγώνα και έχουμε σήμερα αρκετά παιδιά που κάνουν καριέρα και που μαθαίνουν τα κισαμίτικα. Τώρα αν έχουν μέλλον, τι να σου πώ, υπάρχει και όρεξη, υπάρχουν και ταλέντα και παίζουν παντού, απλά μην γίνουνε μεγάλες βεντέτες και χαλάσουνε. Διότι ο κόσμος που σε ανεβάζει, αυτός είναι που σε κατεβάζει στο λεπτό. Έχω δεί όλα τα χρόνια που ασχολούμαι, φίρμες να πηγαίνουν στα αζήτητα μέσα σε μια νύχτα. Γι'αυτό σου έλεγα και πριν, καλά τα μηχανήματα και τα μαγαζιά και τα σιντί και οι τηλεοράσεις και τα στιβάνια και οι παράδες και όλα, αλλά πρέπει να υπάρχει και γνώση και μεράκι και σεβασμός στην παράδοση γιατί έτσι θα πάει μπροστά ένας καλλιτέχνης. Η φιγούρα δεν διαρκεί για πάντα γιατί, εκεί που είσαι εσύ πρώτο όνομα, θα βγεί ένας άλλος πιτσιρικάς και θα στην φάει την θέση χωρίς να το καταλάβεις και θα είναι αργά μετά και θα παρακαλάς τον άλλον να σε καλέσει να παίξεις στον γάμο ξέρω'γω, στην βάφτιση κλπ. Εγώ αυτό που λέω πάντα σε όποιο παιδί με πλησιάζει για να μάθει, είναι να μην βάζει εγωισμούς και φιγούρες και πάντα να ρωτάει αυτό που δεν ξέρει, πρέπει να αποκτά γνώση. Από την γνώση και μετά θα έρθει και η τεχνική εφόσον έχει ταλέντο. Γιατί είναι και μερικοί που έχουνε διάθεση αλλά ρε παιδί μου, δεν έχεις ταλέντο, τι να σου κάνω;


Κ.Μ.Κ: Πέτρο θέλω να μου πείς από τα νέα βιολιά που παίζουν, ποιούς ξεχωρίζεις;

Π.Κ: Ναί, είναι μερικά καλά βιολιά νέα.....να παώ μισό λεπτό για τσιγάρα...

Κ.Μ.Κ: Πάρε από εμένα, να πιούμε κι άλλη μια μπύρα, λοιπόν για πές μου;

Π.Κ: Μου αρέσει ο πιτσιρικάς ο...από τα Μεσόγεια μωρέ....ο Στράτος...

Κ.Μ.Κ: Το Σκαράκη;

Π.Κ: Ναί, το Σκαράκη. Θα εξελιχθεί πιστεύω καλός, είναι μικρός ακόμα. Και ο Μενεγάκης είναι καλός επίσης. Και ο Μιχάλης, το Λουφαρδάκη......

Κ.Μ.Κ: Είναι πιο μεγάλος σε ηλικία από τους άλλους ο Μιχάλης...

Π.Κ: Ναί, είναι πολύ καλό βιολί, γνώριζα και τον μακαρίτη τον πατέρα του, έπαιζε ωραίο λαγούτο. Ο Μιχάλης παίζει στο στύλ του Ναύτη, δηλαδή μερικές φορές άμα τον ακούς και δεν τον βλέπεις, λές ότι παίζει ο Ναύτης. Έχει φοβερά δάχτυλα.

Κ.Μ.Κ: Μάλιστα...Πέτρο, από χορευτές εδώ, πώς τα βλέπεις τα πράγματα;

Π.Κ: Μωρέ είναι μερικά νέα παιδιά φοβερά, ονόματα δεν ξέρω όμως, είναι και από τις Λουσακιές κι από τον Κάμπο και από τα Ρούματα μερικά καλά. Παλιά είχαμε μεγάλους χορευτές εδώ, δηλαδή ρε παιδί μου, χαιρόσουν να παίζεις και να τους βλέπεις να χορεύουν, σου έφτιαχναν το κέφι, ο Αλεξανδρής, ο Γιαννενής, τα Μαραγκουδάκια από τις Λουσακιές, ο Σκανδάλης από την Μαλάθυρο, το Ριφάκη από το Κολυμπάρι, ο Μπαντούρης ο Αντώνης, τα Σκυλουράκια κλπ, μεγάλοι χορευτές αυτοί, ούτε σε σχολές ούτε τίποτα, άντε τώρα να τους συγκρίνεις με αυτούς που παριστάνουν τους δασκάλους στους συλλόγους, άστα...


Κ.Μ.Κ: Πέτρο θυμάσαι να μου πείς κάποια από τα γλέντια που σου έχουν μείνει;

Π.Κ: Είναι πολλά τα περιστατικά τώρα, έχω παίξει σε όλη την Κρήτη όλα μου τα χρόνια.
Γινόντουσαν γλέντια, πανηγύρια, που δεν ας πούμε τα ζούν τώρα ο κόσμος, δεν υπάρχει το μεράκι αυτό. Μια φορά, ο Χαρτζούλης ο λαγουτιέρης από τον Κάμπο ήταν άρρωστος. Λοιπόν, έπρεπε να παίξει σε έναν γάμο στον Κάμπο με τον μακαρίτη τον Σημαντηρά τον Θόδωρο....

Κ.Μ.Κ: Ήμασταν συγγενείς με τον Θοδωρή και με τον Χάρχαλη. Θυμάσαι χρονολογία;

Π.Κ: Ναί, το ξέρω, η γιαγιά σου ήταν ξαδέλφη με αυτούς. Ήτανε περίπου το '67 αν δεν απατώμαι. Λοιπόν, εγώ ήμουν με μια παρέα στον Κάμπο και πίναμε, καλοκαιράκι ήτανε κι ήμασταν καλεσμένοι στον γάμο. Και με βρίσκει ο μακαρίτης ο Σημαντηράς, δεν είχαμε παίξει ποτέ μαζί και μου λέει, εσύ είσαι το Καρμπαδάκη που παίζει λαγούτο; Ναί του λέω. Θα μου κάνεις παρέα, μου λέει, απόψε γιατί το και το , είναι άρρωστος ο Δημήτρης. Και πράγματι, πήρα το λαγούτο του Χαρτζούλη και ξεκινήσαμε το γλέντι, τι να σου πώ τώρα, τρείς μέρες στον Κάμπο γλεντούσαμε. Έπειτα, μας πήρε μια παρέα και πήγαμε στην Κεραμωτή, άλλη μια μέρα γλέντι εκεί, χοροί και τραγούδια και τραπεζώματα. Ο Σημαντηράς ήταν και μεγάλος στην ηλικία και ήθελε να πάει στο σπίτι του κάποια στιγμή να ξεκουραστεί. Αλλά η παρέα είχε άλλα σχέδια και από την Κεραμωτή, βρεθήκαμε να γλεντάμε στο Λούχι. Να μην στα πολυλογώ, μια εβδομάδα παίζαμε σε σπίτια, βραστά και πιλάφια και κρασιά και χοροί. Ο κόσμος τότε είχε άλλα μεράκια και άνοιγαν τα σπίτια τους όλοι, το'χανε μεγάλη χαρά να πάνε τα όργανα και να παίξουνε, όχι όπως τώρα που έχουμε γίνει όλοι μας μονόχνοτοι και ζηλεύει ο ένας τον άλλον. Τότε υπήρχε καλοσύνη....

Κ.Μ.Κ: Και το λαγούτο, πότε το επέστρεψες;

Π.Κ: Ξαναγύρισα στον Κάμπο πάλι, το έδωσα πίσω και μου είπε ο Χαρτζούλης, ε, αφού δεν το έκανες βόλτα σε όλα τα Χανιά, πάλι καλά (γέλια)....

ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΟΜΠΑΚΗΣ

1934 - ....


Σπουδαίος μουσικός, εξαιρετικός χαρακτήρας και γνώστης της μουσικής παράδοσης των Χανίων.
Ο Γιώργης Γομπάκης που σήμερα πλησιάζει τα 80 του χρόνια, θεωρείται από τους κλασσικότερους και καλύτερους χειριστές του λαγούτου της μεταπολεμικής κυρίως περιόδου.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Ντερέ Κυδωνίας. Με το χαρακτηριστικό του παίξιμο και το άψογο τραγούδι του, συντρόφευσε τα καλύτερα βιολιά της εποχής του. Επιγραμματικά αναφέρουμε συνεργασίες με τον Μαύρο, τον Γαλαθιανό, τον Ναύτη, τον Χαρ.Παπουτσάκη, τον Στ.Καντηλιέρη, τον Φοβογιώργη, τον Κατράκη, τον Λεβεντάκη κλπ.
Με τον Γαλαθιανό θα γράψουν και μια ερασιτεχνική κασέτα, η οποία στις μέρες μας θεωρείται κλασσική, περιέχοντας τόσο το άψογο παίξιμο του Γαλαθιανού, ο οποίος τότε που γράφτηκε η κασέτα είχε αποτραβηχτεί από το επάγγελμα, όσο και το πολύ καλό παίξιμο του Γομπάκη.
Ο Γιώργης Γομπάκης, εκτός από την μουσική, άσκησε και το επάγγελμα του οδηγού στα Χανιά. Στην Αθήνα που βρέθηκε για λίγο καιρό, συνεργάστηκε με τον τότε πρωτοεμφανιζόμενο Αντ.Ξυλούρη "Ψαραντώνη".
Καθαρό μπερντελίδικο λαγούτο, πρίμο, της παλιάς χανιώτικης σχολής ο Γομπάκης, έχει πολλούς θαυμαστές, αλλά και αρκετούς μιμητές της τέχνης του.
Παρακάτω, ακούστε ένα λαμπρό δείγμα της τεχνικής του, στο βιολί ο Χαραλάμπης Παπουτσάκης. Ευχαριστούμε τον καλό μας φίλο Ευτύχη Κουβαράκη για την παραχώρηση του βίντεο.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΓΟΥΡΟΜΑΛΛΗΣ

1924 - 1944


Από την μεγάλη οικογένεια των Σγουρομάλληδων και ο Μανώλης Σγουρομάλλης. Οικογένεια που διακρίθηκε στους απελευθερωτικούς αγώνες, αλλά και στην μουσική μας παράδοση.
Γεννήθηκε στις Καλάθενες Κισάμου, γιός του παλαιού λαγουτιέρη Δημ.Σγουρομάλλη, για τον οποίο έχουμε κάνει ξεχωριστό αφιέρωμα από το blog μας.
Από πολύ μικρός ξεχώρισε για το ταλέντο του. Τότε, στις Καλάθενες, υπήρχε συνωστισμός καλλιτεχνών. Μερακλήδικο χωριό ανέκαθεν, με μουσικόφιλους κατοίκους.
Έπαιξε με τους συγχωριανούς του βιολιστές, με τον Μαν.Γιακουμάκη, τον Σκορδυλομανώλη, τον Νικολακάκη και ξέχωρα με τον μαρτυρικό και σπουδαιότατο Ευθύμη Λυραντωνάκη.
Παρόλο το νεαρό της ηλικίας του, έγινε γνωστός στα γύρω χωριά και έδινε το παρόν στα γλέντια, όπου κι αν τον καλούσαν. Και το παίξιμο του, έφερε κάτι της "σχολής Κουτσουρέλη". Μερικοί που τον πρόλαβαν, μιλάνε για λαγουτιέρη εφάμιλλο του άλλου μεγάλου Καλαθενιώτη λαγουτιέρη, του Γιάννη Λεφάκη.
Δυστυχώς, στην καλύτερη του φάση, στην τρυφερή ηλικία των 20 ετών, έχασε την ζωή του, εκτελέστηκε από τα βαρβαρικά γερμανικά στρατεύματα, την αποφράδα ημέρα της 29ης Αυγούστου του 1944. Σίγουρα είχε να προσφέρει τα μέγιστα στην μουσική μας.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΛΟΥΦΑΡΔΑΚΗΣ

Άποψη των Παλαιών Ρουμάτων.

1946 - 2003

Ο Αναστάσης Λουφαρδάκης καταγόταν από τα Παλαιά Ρούματα Κισάμου. Επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον κοντοχωριανό του- σημαντικό λαγουτιέρη - τον Στεφανή Λιονάκη. Καλό παίξιμο στο λαγούτο μα και καλός χορευτής. Συνεχιστής της μακραίωνης ρουματιανής παράδοσης, έπαιξε σε πολλά γλέντια, αν και δεν ήταν αυτό που λέμε σήμερα "επαγγελματίας". Συνεργάστηκε με τα κορυφαία βιολιά των Χανίων, με τον Χαραλάμπη Παπουτσάκη, τον Στρατή Γαλαθιανό, τον Μιχ.Κουνέλη, τον Φώτη Κατράκη, τον Σταύρο Καντηλιέρη κ.α. Και όλοι οι συνεργάτες του είχαν πάντα μια καλή κουβέντα να πούν για τον Αναστάση.
Δυστυχώς, η χρόνια ασθένεια τον κατέβαλε και έφυγε πολύ νωρίς από την ζωή. Σίγουρα είχε πολλά ακόμα να προσφέρει. Όμως, ο γιός του, ο γνωστότατος βιολιστής Μιχάλης Λουφαρδάκης, συνεχίζει επάξια το ταλέντο που κληρονόμησε από τον πατέρα του.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

1908 - 1983


Παλιός λαγουτιέρης ο Γιώργος Παπαδάκης που έδρασε καλλιτεχνικά κυρίως μέχρι και τα χρόνια της κατοχής. Γεννήθηκε στο Μουρί, γειτονιά που ανήκει στην πρώην κοινότητα Βουλγάρω Κισάμου. Σεμνό και σωστό παίξιμο, καλό τραγούδι. Άφησε αγαθή μνήμη σε όλους όσους τον άκουσαν από κοντά. Οι ηλικιωμένοι συγχωριανοί του που τον πρόλαβαν έστω και λίγο, μιλάνε για έναν άνθρωπο σωστό, μερακλή και φιλόξενο αλλά και καλό μουσικό. Συνεργασίες είχε με τους συγχωριανούς του Αντ,Κλειδουχάκη και Χαρ.Χουδαλάκη και με άλλους βιολιστές της περιοχής, όπως ο τρανός Μαν.Μυλωνάκης, ο Μαν.Γιακουμάκης, αλλά και με τον θρυλικό Γ.Μαριάνο. Έπαιξε μερικές φορές και με τον έφηβο τότε Κ.Παπαδάκη ή Ναύτη, με τον οποίο είχαν και μακρινή συγγένεια.  Όλα αυτά όμως μέχρι και την εποχή του εμφυλίου, καθώς ο Γιώργης Παπαδάκης διώχτηκε επανειλημμένως για τα πολιτικά του φρονήματα. Εξορία στον εμφύλιο, ανακρίσεις και κρατητήρια στην χούντα. Εγκατέλειψε την επαγγελματική σταδιοδρομία μιας και οι βιολιστές παρόλο που γνώριζαν την αξία του, δεν τον καλούσαν στα γλέντια, λόγω όπως προείπαμε, των πολιτικών του φρονημάτων  Αστεία πράγματα για την εποχή μας, όμως στις κλειστές κοινωνίες εκείνων των χρόνων φαίνεται ότι έπαιζαν μεγάλο ρόλο. Και πόσοι άλλοι άραγε για τους ίδιους λόγους παράτησαν μια λαμπρή σταδιοδρομία; Ο Γιώργης Παπαδάκης έφυγε από την ζωή λόγω των αλλεπάλληλων προβλημάτων υγείας που του είχαν προκαλέσει η εξορία και οι κακουχίες.  

"ΕΦΥΓΕ" Ο ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΜΠΑΔΑΚΗΣ

Έφυγε σε ηλικία 69 ετών ο αγαπημένος μουσικός, άνθρωπος, φίλος, ο Πέτρος Καρμπαδάκης.
Η κρητική μουσική από σήμερα είναι φτωχότερη. Ο Πέτρος στα πολλά χρόνια της σταδιοδρομίας του, προσέφερε απλόχερα και Ανιδιοτελή την τέχνη του, αλλά και την γνώση του πάνω στα κρητικά μουσικά μοτίβα και στο λαγούτο. Αγαπητός μας φίλος, ποτέ δεν μας χάλασε το χατήρι για να μας μιλήσει σχετικά με την μουσική μας παράδοση και δη για τα τοπικά κισαμίτικα μοτίβα.
Από αυτή την γωνιά εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στους οικείους του. Θα μείνει αξέχαστος.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το βιογραφικό του, πατήστε ΕΔΩ

ΟΡΕΣΤΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ

1910 - 1990

Από την ιστορική και μουσική οικογένεια των Φαντάκηδων ο Ορέστης Φαντάκης. Γεννημένος στα Κοτσιανά Κισάμου, σταδιοδρόμησε στην κρητική μουσική για παραπάνω από τέσσερις δεκαετίες κρατώντας στα χέρια του το λαγούτο, το όργανο που κληρονόμησε από τον πατέρα του - λαγουτιέρης κι αυτός. Ήταν ανηψιός του σημαντικού βιολιστή Νικολή Φαντάκη ή Ζερβού, όπου και συνεργάστηκε μαζί του για αρκετά χρόνια. Επίσης, ζύγιασε και με άλλους σπουδαίους βιολιστές, όπως με τον Μιχ.Κουνέλη, τον Φοβογιώργη, τον Γιάννη Μαριανάκη, τον Νικολή Χάρχαλη, τον Γιώργη Μαριάνο κ.α.
Καλό παίξιμο και μερακλήδικο τραγούδι, έδωσε το παρόν σε εκατοντάδες γλέντια, τόσο στο χωριό του, όσο και στα γειτονικά χωριά Χαιρεθιανά - Κολένι - Δραπανιάς - Περβολάκια κλπ.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΩΣΤΑΝΤΟΥΛΑΚΗΣ

Καλλιτέχνης, από τους "αφανείς ήρωες" που στην κυριολεξία κατάπιε η ξενιτειά. Η έρευνα και η καταγραφή έγινε από τον Γιάννη Παπαδάκη στην Νέα Υόρκη και ακολουθεί το βιογραφικό του από το ηλεκτρονικό μήνυμα που μας έστειλε ο Δημήτρης Παπαδάκης από την Αμερική πρίν μερικές ημέρες. Σίγουρα θα ακολουθήσουν πολλά αφιερώματα σε καλλιτέχνες που ξενιτεύτηκαν και για πολλούς σήμερα παραμένουν άγνωστοι.




"Από πληροφορίες και χειρόγραφο κείμενο του πατέρα μου, αυτός ο μουσικός, τον οποίο γνώρισα κι εγώ όταν ήμουν νέος κι αυτός σε γεράματα, συμπεραίνω ότι ήταν σπουδαίος. Λοιπόν, γεννήθηκε περίπου το έτος 1880 στον Αερινό στην Κίσαμο Χανίων και έπαιζε λαούτο. Στον πατέρα μου είπε ότι έπαιζε με έναν γείτονα του, τον Φελεσάκη Ιωάννη και με έναν άλλο καλλιτέχνη εκείνης της εποχής, εν ονόματι Ματζοράνας από τις Λουσακιές της Κισάμου Χανίων. Στην Αμερική ήρθε το 1904 σε ηλικία εικοσιτεσσάρων χρονών και ασχολήθηκε με ξυλουργικές εργασίες στο μαγαζί του Φραγκιουδάκη στην Philadelphia, αργότερα δέ επεκτάθηκε επαγγελματικά δημιουργώντας δική του εταιρεία επεξεργασίας ξύλου στο Trenton της Philadelphia. Στην καλλιτεχνική του δημιουργία δεν σταμάτησε να παίζει κρητικό λαούτο, για μερικά χρόνια έπαιζε με έναν σπουδαίο λυράρη που έδρασε στην Αμερική, τον Γεώργιο Καντεράκη. Για κάποιο διάστημα έπαιξε και με τον αθάνατο Πιπεράκη και από δική του δήλωση, ο Πιπεράκης ωφελήθηκε πολύ από την διδασκαλία του Κωσταντουλάκη στην κρητική μουσική. Δεν είχε ιδιαίτερες επαφές με την γενέτειρα του διότι οι επαγγελματικές του υποχρεώσεις ήταν πάρα πολλές. Κατόρθωσε να επανέλθει στην Κρήτη, στο χωριό του το έτος 1932 με σκοπό να δημιουργήσει επιχείρηση και έμεινε οκτώ μήνες, αλλά επέστρεψε στην Αμερική διότι είχε οικογένεια, δύο κόρες και η σύζυγος του ήταν Αμερικανίδα και αυτές δεν ήθελαν να μείνουν στην Κρήτη. Επίσης, ο Ναύτης τον είχε σε μεγάλη εκτίμηση και έχουν ηχογραφήσει μαζί δύο κασέτες ερασιτεχνικού επιπέδου τις οποίες και έχω στην κατοχή μου μιας και έγιναν στο πατρικό μας σπίτι υπό την επίβλεψη του πατέρα μου. Ο Ναύτης έλεγε στον πατέρα μου ότι τον θεωρούσε μεγάλο τεχνίτη στο κρητικό λαούτο, αλλά και στην δημοτική ελληνική μουσική επειδή έπαιζε ρουμελιώτικα και ηπειρώτικα, γιατί συνεργαζόταν και με μουσικούς της υπόλοιπης Ελλάδας. Ο Κωσταντουλάκης στα πολλά του γεράματα πήγε να μείνει στο σπίτι της μικρής του κόρης στο Brooklyn της Νέας Υόρκης όπου και εγώ τον γνώρισα όταν ήμουν σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, διότι επισκεπτόταν το βιβλιοπωλείο του πατέρα μου αρκετά συχνά. Απεβίωσε το έτος 1972 με τον καημό ότι έπειτα από το 1932 δεν επανήλθε ποτέ στην Κρήτη και στο πατρικό του χωριό, παρόλο που είχε την οικονομική άνεση να το πράξει. "

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ

Τοπόλια Κισάμου

1904 - 1991

Παλιός και χαρισματικός καλλιτέχνης ο Γιάννης Πολυχρονάκης.
Γεννήθηκε στα Τοπόλια Κισάμου, πολυτάλαντος και πολυτεχνίτης. Έπαιζε βιολί, έπαιζε λαγούτο, έψελνε στην εκκλησία, αγιογραφούσε, τραγουδούσε. Μέχρι και τα πενήντα του έπαιζε λαγούτο δίπλα στον Χάρχαλη, τον Σκορδυλομανώλη, τον Μήτρο Τσουρουνάκη, τον Δημήτρη Νικολακάκη. Καλό λαγούτο, στρωτό, χωρίς εξάρσεις. Και καλή φωνή. Μετά, ασχολήθηκε με το βιολί. Τα παιδιά του, κληρονόμησαν την καλλιτεχνική του κλίση, ο Μιχάλης - ο σπουδαίος αυτός λαγουτιέρης, κι ο Μανώλης - ο αείμνηστος βιολάτορας.
Πολλές μέρες έλειπε στα γλέντια, στα γύρω χωριά, Κατσοματάδω - Καλάθενες - Τσουρουνιανά - Άη Κυρ Γιάννη - Βουλγάρω - Μουρί. Άφησε αγαθή μνήμη, τίμιος και καλός οικογενειάρχης.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΕΒΕΝΤΑΚΗΣ

Βιολί:Γ.Μαριάνος, λαγούτο:Χρ.Λεβεντάκης

1912 - 1989

Χρήστος Λεβεντάκης, ή, Λεβεντοχρήστος. Όνομα και πράγμα αυτός ο σπουδαίος καλλιτέχνης του λαγούτου.
Γεννήθηκε στο ριζίτικο χωριό, Λιβαδάς Σελίνου. Χουβαρντάς, γλεντζές, μερακλής, σωστός και ντόμπρος χαρακτήρας, τεχνίτης μουσικός. Για πολλά χρόνια σφράγισε με την παρουσία του τα χανιώτικα γλέντια. Πολέμησε τους Γερμανούς στην κατοχή, είδε το χωριό του να καίγεται από τους Ούνους κατακτητές, μαζί με την Μονή και το Κουστογέρακο, είδε συγγενικά του πρόσωπα να χάνονται, μα τίποτα δεν του ανέστειλε την διάθεση για την μουσική.
Ο μεγάλος Γιώργης Μαριάνος τον επέλεξε στην περίοδο του μεσοπολέμου για να τον συντροφεύει με τις πενιές του στα σελινιώτικα και σφακιανά γλέντια. Έπαιξε επίσης με τον Ναύτη, τον Γαλαθιανό, τον Δημ.Χριστοφοράκη, τον Μιχάλη Κουνέλη, τον Αντώνη Αναγνωστάκη, τον Αντώνη Θεοδωράκη, τον "Μαύρο της Σκλαβοπούλας" κ.α.
Πρίμο παίξιμο, ατόφιο τραγούδι, μαντινάδες γνήσιες. Εντρύφησε τον κισαμίτικο ήχο, έβγαλε όμως και το δικό του - προσωπικό ιδίωμα στο παίξιμο του. Και όλοι οι συνεργάτες του, πάντα μιλούσαν με τα καλύτερα λόγια. Λογής-λογής γλέντια σε όλο το Σέλινο, την Κίσαμο, τα Σφακιά, τα Κεραμιά.
Από πολλούς θεωρείται το καλύτερο λαγούτο του Σελίνου, μαζί με τον αείμνηστο Κλειναντώνη.
Και μια μαρτυρία του σελινιώτη Βασίλη Θεοδωράκη:  Στον γάμο του πατέρα του, στις αρχές της δεκαετίας του '30, παίζανε με τον Μαριάνο επί επτά ημέρες! Τότε λέει, ο Λεβεντοχρήστος δεν θα ήταν παραπάνω από είκοσι ετών....

ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ (ΠΑΝΤΕΛΟΜΑΝΟΥΣΟΣ)

1886 - 1940

Παλιός και καλός λαγουτιέρης ο Παντελομανούσος. Γεννήθηκε στην Πανέθυμο Κισάμου και στα χρόνια της σταδιοδρομίας του, γλέντησε πολύ κόσμο σε όλες σχεδόν τις επαρχίες των Χανίων.
Μερακλής, ανεκδοτολόγος και εύθυμος τύπος, συνεργάστηκε με σπουδαίους μουσικούς της εποχής του, όπως με τον Βασίλη Παπαδάκη ή Κοπανίδη, με τον Κουφιανό, τον Γιώργη Μαριάνο κ.α.
Από μαρτυρία του αείμνηστου Στεφανή Λιονάκη, ο Παντελομανούσος έπαιζε και πρίμα και πασαδόρικα!
Επίσης, ήταν σχετικά καλός τραγουδιστής και αυτοσχεδίαζε στις μαντινάδες. Με τον Κοπανίδη, έπαιζε για πέντε συνεχόμενα χρόνια στο μεγάλο πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στα Καλουδιανά. Τότε σε αυτό το πανηγύρι συναντούσε κανείς και 5 ζυγιές με όργανα! Με τον Κουφιανό για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα έπαιζε στις ταβέρνες των Χανίων. Αλλά και στα Σφακιά είχε αφήσει τα χνάρια της τέχνης του. Και για τέλος, ένα περιστατικό που είχε αφηγηθεί κάποτε ο Ναύτης: Έπαιζε ο Παντελομανούσος σε μια βάφτιση μαζί με τον Κοπανίδη στον Σκηνέ. Από το ζόρι του στο παίξιμο, ο Παντελομανούσος έσπασε τρείς από τις χορδές του λαγούτου και έβγαλε το γλέντι έτσι. Όταν τελείωσε το γλέντι, ο Κοπανίδης του έκανε παρατήρηση επειδή δεν κρατούσε μαζί του εφεδρικές χορδές. Και η απάντηση του Παντελομανούσου, αφοπλιστική: "Δεν το κάτεχα να βαστώ άλλη φορά ένα ντορβά κόρδες!"

ΜΙΧΑΛΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ

1919 - 2002

Ο παλιός αυτός λαγουτιέρης γεννήθηκε στα Κοτσιανά Κισάμου. Γιός του περίφημου βιολιστή, του Φαντομανώλη και ξάδερφος του επίσης σημαντικού βιολιστή, του Νικ.Φαντάκη ή Ζερβού. Μουσική οικογένεια οι Φαντάκηδες και ο Μιχάλης Φαντάκης σίγουρα επηρεάστηκε από την οικογενειακή παράδοση.Αυτοδίδακτος στο όργανο, τους σκοπούς όμως του είχε μάθει από τον πατέρα του, αλλά και από τον Ζερβό, ο οποίος και τον παρακίνησε να ασχοληθεί με την μουσική.
Ξεκίνησε νέος με μαντολίνο, μα γρήγορα στράφηκε στο λαγούτο, με το οποίο και σταδιοδρόμησε για πενήντα περίπου χρόνια στην κρητική μουσική. Έπαιξε με τους σημαντικότερους βιολιστές της Κισάμου, με τον Ζερβό, τον Μιχάλη Κουνέλη, τον Ναύτη, τον Φοβογιώργη, τον Γιώργη Μαριάνο κ.α.
Σεμνός καλλιτέχνης, σωστός τεχνίτης του οργάνου, έπαιξε σε όλη την έκταση των Χανίων, ακόμα και στην Αυστραλία με τον Ναύτη!

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΓΟΥΒΕΡΑΚΗΣ

Φώτο: Από το βιβλίο του Θ.Δεικτάκη "Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά, τόμος ΄Β"

1913 - 2007

Από την μουσική οικογένεια των Γουβέρηδων. Οι βιολάτορες Κωστής και Γιώργος και ο Σταμάτης, ο λαγουτιέρης.
Γεννήθηκε στα Παλαιά Ρούματα Κισάμου και για αρκετά χρόνια διασκέδασε με το λαγούτο του, τους συγχωριανούς του, αλλά και τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής Κισάμου και Σελίνου. Ως επί το πλείστον έπαιζε με τα αδέρφια του, αλλά και με άλλους Ρουματιανούς βιολιστές. Φίλος καλός με τον αείμνηστο Κώστα Μουντάκη, όταν ο μεγάλος λυράρης υπηρετούσε την θητεία του στην χωροφυλακή στην Κίσαμο.
Ο Σταμάτης Γουβεράκης ήταν ερασιτέχνης κι αυτοδίδακτος μουσικός, άφησε όμως και αυτός με τον τρόπο του το δικό του στίγμα στα παλαιά ρουματιανά γλέντια.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΥΡΙΔΑΚΗΣ

1930 - 2007

Ο σπουδαίος αυτός λαγουτιέρης γεννήθηκε στην Καλλιθέα Κισάμου του νομού Χανίων και από τα μεταπολεμικά χρόνια κι έπειτα, σταδιοδρόμησε στην κρητική μουσική, προσφέροντας αξιόλογο έργο στα μουσικά δρώμενα της περιοχής. Μέλος μουσικής οικογένειας, ο πατέρας του ήταν ο παλαιός λαγουτιέρης, ο Γιάννης Κουριδάκης, ο συνεργάτης του Γιώργη Μαριάνου και του Παπουτσομιχάλη. Ο Βαγγέλης Κουριδάκης, με το απλό και σωστό παίξιμο του, συνεργάστηκε με σπουδαίους καλλιτέχνες των Χανίων, όπως με τον Ναύτη, τον Μιχάλη Κουνέλη, τον Μαύρο κ.α. Το κύριο επάγγελμα του ήταν καφετζής, πολύ συχνά όμως μετέτρεπε το καφενείο του σε στέκι μερακλήδων, τους οποίους διασκέδαζε με το λαγούτο του.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΛΕΙΝΑΚΗΣ - Ο ΠΡΙΜΑΔΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΕΛΙΝΟΥ

Βιολί: Νικ.Χάρχαλης, λαγούτο: Αντώνης Κλεινάκης.



1894-1986

Ίσως ο σπουδαιότερος λαγουτιέρης που ανέδειξε η επαρχία Σελίνου και σίγουρα, ένας εκ των καλυτέρων χειριστών της πένας στον νομό Χανίων και όχι μόνο.
Γεννήθηκε στα Καμάρια Σελίνου κι έπειτα από μια μικρή περιπέτεια ξενιτιάς στην Αμερική, επανήλθε στο Σέλινο όπου ασχολήθηκε σχεδόν επαγγελματικά με την κρητική μουσική. Δεινός χειριστής του λαγούτου, πριμαδόρος και μόνο, με ευχέρεια και άνεση στο παίξιμο του, σφράγισε για πολλά χρόνια την μουσική συνείδηση του κόσμου. Ακολουθούσε την "γραμμή Κουτσουρέλη" όπως λένε μερικοί που έτυχαν να τον ακούσουν, όμως είχε κι αυτός τον δικό του προσωπικό ήχο. Για τα χρόνια εκείνα, στο Σέλινο ήταν ο ασυναγώνιστος! Παρόλο που κι άλλοι Σελινιώτες λαγουτιέρηδες ήσαν καλοί, ο Κλειναντώνης είχε κάποια στοιχεία που τον έκαναν μοναδικό. Συνεργάστηκε με τα καλύτερα βιολιά των Χανίων, όπως με τον Χάρχαλη, τον Γ.Μαριάνο, τον Ναύτη, τον Μιχ.Κουνέλη, τον Φώτη Κατράκη κ.α.
Φίλος καλός με τον Χάρχαλη και τον Γιώργη Κουτσουρέλη. Και για την ιστορία, ο Χάρχαλης ήταν αυτός που πρώτος διέγνωσε το ταλέντο του Κλειναντώνη και τον πρωτόβγαλε στα γλέντια. Μάλιστα, ο Κλειναντώνης ήταν ο αποκλειστικός συνεργάτης του Χάρχαλη στα σελινιώτικα γλέντια. Δισκογραφικά δεν μας άφησε κάποιο έργο, παρόλο που μερικοί έχουν στα χέρια τους κάποιες ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις του Κλειναντώνη της δεκαετίας του '60. Ο Αντώνης Κλεινάκης με ορμητήριο την Παλαιόχωρα Σελίνου, όπου κατοικούσε μόνιμα, κυριάρχησε στα γλέντια για παραπάνω από 4 δεκαετίες και το πρίμο του παίξιμο άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΡΤΖΟΥΛΑΚΗΣ

Ο Δημήτρης Χαρτζουλάκης ανήκει στην γενιά των νέων καλλιτεχνών που δραστηριοποιούνται τα τελευταία χρόνια με ενεργό τρόπο στην κρητική μουσική.
Μεγάλωσε στο Καστέλλι Κισάμου και από πολύ μικρός μπολιάστηκε με τις μελωδίες της παραδοσιακής μας μουσικής. Το ταλέντο του και η δεξιοτεχνία του δεν άργησαν να φανούν. Είναι εγγονός του αείμνηστου λαγουτιέρη, του Δημ.Χαρτζουλάκη από τον Κάμπο Κισάμου, για τον οποίο έχει γίνει ξεχωριστό αφιέρωμα από το blog μας.
Ο Δημήτρης εδώ και αρκετά χρόνια συνεργάζεται αποκλειστικά με τον παραδοσιακό βιολιστή, τον Θοδωρή Πολυχρονάκη, με τον οποίο είναι και κουμπάροι,κι έχουν εμφανίστεί σε πλήθος εκδηλώσεων ανα την Ελλάδα. Επίσης, έχει συμμετάσχει στις δύο δισκογραφικές δουλειές του Θοδ.Πολυχρονάκη.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΣΤΑΝΗΣ - ΤΟ ΑΗΔΟΝΙ ΤΟΥ ΣΕΛΙΝΟΥ

1944 - 2011

Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις για τον μεγάλο καλλιτέχνη που έφυγε από κοντά μας πριν λίγες ημέρες. Ο Παναγιώτης Καστάνης, με το λαγούτο και το τραγούδι του έγραψε την δική του ιστορία, έβαλε την προσωπική του πινελιά στο ευρύ φάσμα της κρητικής μουσικής. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κάντανο Σελίνου και από έφηβος έμαθε να παίζει λαγούτο και να συμμετέχει ενεργά στα παραδοσιακά γλέντια. Θαυμαστής του Δημήτρη Γαλάνη, του Μανώλη Καρτσώνη και των Κουτσουρέληδων, δεν άργησε να αξιοποιήσει το ταλέντο του και να εξελιχθεί σε έναν από τους καλύτερους μουσικούς, όχι μόνο των Χανίων, αλλά της Κρήτης γενικότερα. Μοναδική χροιά, άψογη πενιά, συνεργάστηκε με τα κορυφαία βιολιά των Χανίων, όπως ο Μιχ.Κουνέλης, ο Κ.Παπαδάκης(Ναύτης), ο Παύλος Πολυράκης, ο Φώτης Κατράκης, ο Μανιός κλπ. Δισκογραφικά έχει αφήσει αξιόλογο έργο, επίσης παρέστει σε εκδηλώσεις των Κρητών της ομογένειας στο εξωτερικό. Για μερικά χρόνια παρουσίαζε την ραδιοφωνική εκπομπή του συλλόγου "Ο Χάρχαλης" στην τοπική ραδιοφωνία Χανίων. Δυστυχώς, σοβαρά προβληματα υγείας τον κράτησαν μακριά από την μουσική τα τελευταία 10-12 χρόνια. Ο Παναγιώτης Καστάνης θα μείνει σίγουρα αξέχαστος σε όλους μας.