ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ - ΣΥΡΤΟΣ ΤΗΣ ΧΑΡΑΥΓΗΣ

Ο εξαίσιος βιολιστής, Αντώνης Αναγνωστάκης παίζει τον Συρτό της Χαραυγής, ή Συρτό του Δροσερού.
Σύνθεση του Ηλία Δροσεράκη.

Ν.ΧΑΡΧΑΛΗΣ-ΠΕΝΤΟΖΑΛΙ

Το γνήσιο πεντοζάλι, παιγμένο από τον Νικολή Χάρχαλη. Ηχογράφηση από δίσκο γραμμοφώνου της δεκαετίας του '20. Στο λαγούτο, ο Σταύρος Μαυροδημητράκης.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΡΤΣΩΝΗΣ - ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ

Ζωντανή ηχογράφηση της δεκαετίας του '70. Στο λαγούτο και το τραγούδι ο Μανώλης Καρτσώνης. Στο βιολί, ο Γρηγόρης Μαθιουδάκης.

ΠΑΥΛΟΣ ΠΟΛΥΡΑΚΗΣ - Ο ΒΙΟΛΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΣΦΑΚΙΩΝ

1944 - 2006

Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις για τον σπουδαίο αυτόν καλλιτέχνη, που με το ήθος και την λαμπρότητα του χαρακτήρα του, άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του στην μνήμη του κόσμου.

Γεννήθηκε στον Άη Γιάννη Σφακίων, στο ριζίτικο αυτό χωριό της περήφανης επαρχίας των Χανίων. Δυστυχώς σήμερα ο Άη Γιάννης ερημώνει, χρόνο με τον χρόνο. Έχει την άσχημη τύχη όλων των ορεινών χωριών, όχι μόνο των Σφακίων, αλλά γενικότερα του νομού μας. Μα τα χρόνια που ο Παυλής κατοικούσε στο χωριό, υπήρχαν πολλοί κάτοικοι που έδιναν πνοή και ζωντάνια σε αυτό τον περήφανο τόπο.
Από μικρός έδειξε την κλίση του στην μουσική, μαθαίνοντας αρχικά μαντολίνο. Μαγεμένος όμως ο ίδιος από τους σπουδαίους βιολιστές που έπαιζαν στο χωριό του και στα όμορα χωριά των Σφακίων (Μαύρος, Γαλαθιανός, Ναύτης κ.α.)έμαθε βιολί. Πρώτος του δάσκαλος, ο αείμνηστος Μανώλης Τζινευράκης από τα Νοχιά Κισάμου. Έπειτα, ο Ναύτης. Και το παίξιμο του Παυλή, είχε κάτι από τα ακούσματα του Ναύτη. Σπουδαίο δοξάρι ο Παυλής, από τα καλύτερα της γενιάς του. Έδινε το παρόν στα γλέντια του χωριού του, άλλωστε δεν ήταν πολλά τα "ντόπια όργανα" όπως ο ίδιος έλεγε. Οι Σφακιανοί, όπως ο ίδιος υποστήριζε, ήταν για το τραγούδι και όχι για το όργανο. Στο χωριό του, μοναδικός βιολιστής, αυτός. Ήξερε μερικούς Σφακιανούς από γειτονικά χωριά που παίζανε βιολί και λαγούτο σε τοπικά γλέντια, όπως όμως έλεγε "δεν προχώρησε κανείς τους, δεν το είχανε πάρει ζεστά το όργανο". Άφησε το χωριό, ήρθε στην πόλη των Χανίων, μα δεν άφησε το δοξάρι. Απεχθανόταν τον όρο του "επαγγελματία", κι έτσι σταδιοδρόμησε ώς επί το πλείστον ερασιτεχνικά. Δεν έπαιζε για το χρήμα, για την δόξα, παρά μόνο για την παρέα και την προσωπική του ευχαρίστηση και για αυτό τον λόγο, δεν έγινε ποτέ αυτό που σήμερα λέμε "φίρμα", αν και είχε όλα τα φόντα, διότι όπως προείπαμε, ήταν σπουδαίος δεξιοτέχνης. Με τα ερασιτεχνικά του εγχειρήματα, μας άφησε δύο αξιόλογους δίσκους με τον Πέτρο Καρμπαδάκη και τον Παναγιώτη Καστάνη - με τον οποίο ήταν στενοί συνεργάτες. Μαζί άλλωστε, με τον Καστάνη, προσκαλέστηκαν και παίξανε στο εξωτερικό, στην Αμερική, στον Καναδά κ.α. Και ένα σπουδαίο περιστατικό: Ο σύλλογος Κρητών Ν.Υόρκης, τίμησε την δεκαετία του '90 τον Μαύρο και τον Κουτσουρέλη. Στην εκδήλωση, έπαιξε ο Παυλής με τον Καστάνη. Ο Παυλής, παρέλαβε τις τιμητικές πλακέτες του Μαύρου και του Κουτσουρέλη και τις παρέδωσε ο ίδιος, ερχόμενος στην Κρήτη, στους δύο τρανούς καλλιτέχνες.
Δυστυχώς, αυτός ο σπουδαίος μουσικός, έφυγε πολύ ξαφνικά από την ζωή, ενώ είχε πραγματικά να προσφέρει ακόμα πάρα πολλά.
Περήφανα τα Σφακιά, περήφανα τα Χανιά, περήφανη και η βιολιστική παράδοση για αυτόν τον λαμπρό καλλιτέχνη.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΓΟΥΒΕΡΑΚΗΣ

Φώτο: Από το βιβλίο του Θ.Δεικτάκη "Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά, τόμος ΄Β"

1913 - 2007

Από την μουσική οικογένεια των Γουβέρηδων. Οι βιολάτορες Κωστής και Γιώργος και ο Σταμάτης, ο λαγουτιέρης.
Γεννήθηκε στα Παλαιά Ρούματα Κισάμου και για αρκετά χρόνια διασκέδασε με το λαγούτο του, τους συγχωριανούς του, αλλά και τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής Κισάμου και Σελίνου. Ως επί το πλείστον έπαιζε με τα αδέρφια του, αλλά και με άλλους Ρουματιανούς βιολιστές. Φίλος καλός με τον αείμνηστο Κώστα Μουντάκη, όταν ο μεγάλος λυράρης υπηρετούσε την θητεία του στην χωροφυλακή στην Κίσαμο.
Ο Σταμάτης Γουβεράκης ήταν ερασιτέχνης κι αυτοδίδακτος μουσικός, άφησε όμως και αυτός με τον τρόπο του το δικό του στίγμα στα παλαιά ρουματιανά γλέντια.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΥΡΙΔΑΚΗΣ

1930 - 2007

Ο σπουδαίος αυτός λαγουτιέρης γεννήθηκε στην Καλλιθέα Κισάμου του νομού Χανίων και από τα μεταπολεμικά χρόνια κι έπειτα, σταδιοδρόμησε στην κρητική μουσική, προσφέροντας αξιόλογο έργο στα μουσικά δρώμενα της περιοχής. Μέλος μουσικής οικογένειας, ο πατέρας του ήταν ο παλαιός λαγουτιέρης, ο Γιάννης Κουριδάκης, ο συνεργάτης του Γιώργη Μαριάνου και του Παπουτσομιχάλη. Ο Βαγγέλης Κουριδάκης, με το απλό και σωστό παίξιμο του, συνεργάστηκε με σπουδαίους καλλιτέχνες των Χανίων, όπως με τον Ναύτη, τον Μιχάλη Κουνέλη, τον Μαύρο κ.α. Το κύριο επάγγελμα του ήταν καφετζής, πολύ συχνά όμως μετέτρεπε το καφενείο του σε στέκι μερακλήδων, τους οποίους διασκέδαζε με το λαγούτο του.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ - ΠΛΑΚΙΑΝΟΣ

1903 - 1978

Εδώ και αρκετό καιρό υπήρχε η σκέψη να γίνει ένα αφιέρωμα από τούτο εδώ το blog στον θρυλικό λυράρη, τον Μιχάλη Παπαδάκη ή Πλακιανό. Μπορεί η σελίδα αυτή να ασχολείται με πρόσωπα, δρώμενα και ιστορίες της Κισάμου, όμως δεν μπορεί επ'ουδενί να παραλειφθεί το έργο ενός καλλιτέχνη που έγραψε λαμπρές σελίδες στην ιστορία της κρητικής μουσικής.
Ο Μιχάλης Παπαδάκης, ο Πλακιανός, ο λυράρης του Αποκόρωνα, ο λυράρης της γνήσιας μουσικής έκφρασης.
Γεννήθηκε στην Πλάκα Αποκορώνου και κατά δική του ομολογία, ήταν αυτοδίδακτος μουσικός από μικρό παιδί. Το ερευνητικό του αφτί, η αγάπη του για την μουσική, το αστείρευτο ταλέντο του, ήταν πέρα από μουσικές καθοδηγήσεις και δασκαλέματα.
Με την λύρα του, για μια ολόκληρη ζωή, γέμισε με νότες και μελωδίες την περήφανη επαρχία των Χανίων και όχι μόνο. Την περίοδο που ο ίδιος ξεκινούσε το μεγάλο του μουσικό σεργιάνι, ήδη στον Αποκόρωνα υπήρχαν οι μεγάλοι λυράρηδες, ο Χαρίλαος, ο Καντέρης κ.α. Κι αυτοί έδωσαν την ώθηση στον Πλακιανό για να γίνει ο σπουδαίος μουσικός που ξέρουμε.
Πρότυπο για πάρα πολλούς λυράρηδες, συνομήλικους και νεώτερους του. Στα γλέντια του, ακόμα και στο χωριό του, δεκάδες ήσαν αυτοί που έφθαναν να τον ακούσουν, να "αρπάξουν" έστω και ένα στοιχείο της τεχνικής του, να ακούσουν έναν σκοπό του.
Γαλούχησε τόσο τους Αποκορωνιώτες, όσο και τους Ρεθυμνιώτες. Ο ίδιος, αγαθός χαρακτήρας, απονήρευτος, ποτέ δεν έλεγε "όχι" σε οποιονδήποτε τον πλησίαζε. Λάθος του; Δεν είμαστε σε θέση να το πούμε. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Πλακιανός αποτέλεσε παράδειγμα....εκμετάλλευσης και δυστυχώς, πολλοί είναι αυτοί σήμερα που απολαμβάνουν τους καρπούς του, που σίγουρα, δεν τους ανήκουν!
Ο Πλακιανός συνέθεσε μια σειρά άρτιων και άψογων μελωδιών. Αριθμός; Ίσως άγνωστος, μιας και το έργο του, όπως προείπαμε, έγινε έρμαιο των "πολλών" και "διαφόρων".
Ιεροτελεστικό το παίξιμό του, βραχνό και παραπονιάρικο το τραγούδι του και όταν ο Πλακιανός έβγαινε στο κέφι, αναστέναζαν τα πόδια των χορευτών.
Έπαιξε σε καθολική την έκταση της επαρχίας Αποκορώνου, ακόμα και στα όμορα χωριά του Ρεθύμνου, στην πόλη των Χανίων, στα Σφακιά. Φανατικός "φίλος" της καθιστικής ζωής, απέρριπτε προσκλήσεις κάπως...μακρινές. Πολλά τέτοια περιστατικά έχουν μείνει σήμερα. Ο αείμνηστος λαγουτιέρης, ο Μανώλης Θεοδωράκης λέγεται πως κάποτε τον προσκάλεσε να παίξουν σε έναν γάμο στην Κάντανο Σελίνου και η απάντηση ήταν αποστομωτική: "Θέλω δυό μέρες ταξίδι για να πάω εκεί!!"
Συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους λαγουτιέρηδες του Αποκόρωνα και όχι μόνο. Σημαντικότερες όμως οι συνεργασίες του με τον Φάνη Περουλάκη και τον Παυλή Παπαδάκη.
Ακόμα και με τον Γιώργη Κουτσουρέλη έπαιξε λίγες φορές, σε φιλικά - ιδιωτικά γλέντια στα Χανιά.
Δισκογραφικά δεν μας άφησε κάποιο επίσημο έργο - μακάρι να γινόταν βέβαια ούτως ώστε να του αποδοθούν επισήμως οι συνθέσεις του - όμως υπάρχουν μερικές ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις, από το αρχείο της ΕΡΑ Χανίων και το αρχείο Νοτόπουλου.

Επειδή όμως, σε αυτή την σελίδα τα λέμε τα πράγματα "μπηχτά", δεν ξέρουμε κατά πόσον υπερήφανοι αισθάνονταν όλοι αυτοί οι μακαρίτες σήμερα λυράρηδες που θεωρούνται "δασκάλοι" της κρητικής μουσικής, την στιγμή που πάτησαν στην κυριολεξία πάνω στον Πλακιανό και καρπίστηκαν τις συνθέσεις του, τις ηχογράφησαν και τις παρουσίασαν ώς δικές τους!
Ίσως αυτή τελικά να είναι η μοίρα των σπουδαίων...να φεύγουν από την ζωή φτωχοί και αδικημένοι.

Για την συνολική προσφορά του Πλακιανού, το μουσικόφιλο κοινό της Κρήτης τον ευχαριστεί και για αυτό τον λόγο, από το 1987 κι έκτοτε, γίνεται ειδική ετήσια εκδήλωση προς τιμήν του στον τόπο που γεννήθηκε, στην Πλάκα Αποκορώνου.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ - ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ

Ο σπουδαίος βιολιστής Αντώνης Αναγνωστάκης από το Έλος Κισάμου,παίζει τον Συρτό της Χαραυγής, του Ηλία Δροσεράκη. Στο λαγούτο, ο Γ.Νταουντάκης.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΛΕΙΝΑΚΗΣ - Ο ΠΡΙΜΑΔΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΕΛΙΝΟΥ

Βιολί: Νικ.Χάρχαλης, λαγούτο: Αντώνης Κλεινάκης.



1894-1986

Ίσως ο σπουδαιότερος λαγουτιέρης που ανέδειξε η επαρχία Σελίνου και σίγουρα, ένας εκ των καλυτέρων χειριστών της πένας στον νομό Χανίων και όχι μόνο.
Γεννήθηκε στα Καμάρια Σελίνου κι έπειτα από μια μικρή περιπέτεια ξενιτιάς στην Αμερική, επανήλθε στο Σέλινο όπου ασχολήθηκε σχεδόν επαγγελματικά με την κρητική μουσική. Δεινός χειριστής του λαγούτου, πριμαδόρος και μόνο, με ευχέρεια και άνεση στο παίξιμο του, σφράγισε για πολλά χρόνια την μουσική συνείδηση του κόσμου. Ακολουθούσε την "γραμμή Κουτσουρέλη" όπως λένε μερικοί που έτυχαν να τον ακούσουν, όμως είχε κι αυτός τον δικό του προσωπικό ήχο. Για τα χρόνια εκείνα, στο Σέλινο ήταν ο ασυναγώνιστος! Παρόλο που κι άλλοι Σελινιώτες λαγουτιέρηδες ήσαν καλοί, ο Κλειναντώνης είχε κάποια στοιχεία που τον έκαναν μοναδικό. Συνεργάστηκε με τα καλύτερα βιολιά των Χανίων, όπως με τον Χάρχαλη, τον Γ.Μαριάνο, τον Ναύτη, τον Μιχ.Κουνέλη, τον Φώτη Κατράκη κ.α.
Φίλος καλός με τον Χάρχαλη και τον Γιώργη Κουτσουρέλη. Και για την ιστορία, ο Χάρχαλης ήταν αυτός που πρώτος διέγνωσε το ταλέντο του Κλειναντώνη και τον πρωτόβγαλε στα γλέντια. Μάλιστα, ο Κλειναντώνης ήταν ο αποκλειστικός συνεργάτης του Χάρχαλη στα σελινιώτικα γλέντια. Δισκογραφικά δεν μας άφησε κάποιο έργο, παρόλο που μερικοί έχουν στα χέρια τους κάποιες ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις του Κλειναντώνη της δεκαετίας του '60. Ο Αντώνης Κλεινάκης με ορμητήριο την Παλαιόχωρα Σελίνου, όπου κατοικούσε μόνιμα, κυριάρχησε στα γλέντια για παραπάνω από 4 δεκαετίες και το πρίμο του παίξιμο άφησε ανεξίτηλη την σφραγίδα του.

ΓΙΟΡΤΗ ΚΑΣΤΑΝΟΥ ΣΤΟ ΕΛΟΣ.

Η καθιερωμένη πλέον εδώ και χρόνια Γιορτή Καστάνου, διοργανώνεται και φέτος, Κυριακή 23 Οκτωβρίου στο Έλος Κισάμου. Το πρόγραμμα έχει ώς εξής:

11:30 - Οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Έλους, παρουσιάζουν ποιήματα και μαντινάδες που έγραψαν για τις καστανιές και τα κάστανα.

11:45 - Ομιλία από το Μυλωνάκη Νίκο ,πρώην πρόεδρο της Κοινότητας Έλους με θέμα: Κάστανα και καστανοκαλλιέργεια στο Δήμο Κισάμου. Παρελθόν παρών και μέλλον.

12:00 - Κρητική μουσική - Χορεύει το χορευτικό συγκρότημα του Γιάννη Κουμή.

13:30 - Επίσκεψη - ξενάγηση στο Συσκευαστήριο Καστάνου της Αναπτυξιακής Εταιρείας "Εννιά Χωριά".

Στην γιορτή, ψήνονται κάστανα με διάφορους παραδοσιακούς τρόπους και προσφέρονται στους επισκέπτες, συνοδεία καλού κρασιού.