ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗΣ

1895 - 1955

Ο Μιχάλης Παπουτσάκης ήταν ένας παλιός βιολιστής από το Γαβαλομούρι Κισάμου του νομού Χανίων. Θεωρείται ώς ένας εκ των καλυτέρων δεξιοτεχνών εκείνης της εποχής και έδρασε κυρίως στην ανατολική Κίσαμο. Έπαιζε κυρίως με το λαγούτο του κοντοχωριανού του, του Γιάννη Κουριδάκη, αλλά και με τον Γιώργη Κουτσουρέλη και τους Μαρουβάδες (Αντώνη και Γιώργη). Μάλιστα, τον Αντώνη Γεραιουδάκη ή Μαρουβά, αυτός τον πρωτόβγαλε στα γλέντια.
Ο γιός του, ο Χαράλαμπος Παπουτσάκης ( + 1974), συνέχισε την οικογενειακή παράδοση αφού εξελίχθηκε σε άριστο βιολιστή.

ΜΕΡΙΚΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΖΥΓΙΕΣ ΤΗΣ ΚΙΣΑΜΟΥ

Από την μαρτυρία του φίλου Νικ.Παπαδάκη, που την παραθέτω αυτούσια όπως μου την έγραψε και μου την έστειλε.

"Οι περισσότερες ζυγιές στα Χανιά βρισκόντουσαν στην Κίσαμο, τουλάχιστον από την εποχή που εγώ θυμάμαι τον εαυτό μου δηλαδή. Και στο Σέλινο είχανε καλά όργανα, αλλά σε εμάς ήτανε το κάτι άλλο, ο ανθός. Μακάρι να προλάβαινα τον Χάρχαλη και τον Μαριάνο στα καλά τους, αλλά ίσα ίσα που θυμάμαι τον Μαριάνο μόνο,ο Χάρχαλης είχε το πένθος και δεν έπαιζε, σου μιλώ τώρα για μετά το '55 περίπου. Επίσης δεν πρόλαβα την δυνατή ζυγιά του Λυραντώνη με τον Λέφη γιατί τον Λυραντώνη τονε σκοτώσανε οι Γερμανοί το '44, τρία χρόνια δηλαδή πριν γεννηθώ. Το λοιπόν, από όλους αυτούς που άκουσα και γνώρισα και χόρεψα, προσωπικά ξεχωρίζω τις παρακάτω ζυγιές:

1. Από τις παλιές και καλές ζυγιές ήτανε ο Μαύρος με τον Κουτσουρέλη, αυτοί παίζανε σε όλο τον νομό Χανίων και μαζευότανε ο κόσμος σαν τα μελίσσια. Ειδικά στις μπάντες μας έχουνε γράψει ιστορία.

2. Αν και τους άκουσα εγώ μόνο μια φορά, από τον μακαρίτη τον πατέρα μου άκουγα ότι καλή ζυγιά ήτανε και ο Μαριάνος με τον Φαραντάκη. Δραπανιανοί κι οι δυό και παίζανε και στην Αθήνα αρκετά συχνά. Δυστυχώς δεν πρόλαβα στα πολυ καλά του τον Μαριάνο.

3. Κουνέλης και Καρτσώνης, την θεωρώ την καταπληκτικότερη ζυγιά του νομού Χανίων για πάνω από 40 χρόνους. Ταιριάζανε και στο παίξιμο και στον χαρακτήρα και όπου κι αν παίζανε γινότανε το αδιαχώρητο.

4. Άλλη μια ζυγιά που μου έρχετε στο μυαλό ήτανε και το Δρακοπουλάκι από τα Καψανιανά με τον Λέφη και παίζανε για μερικά χρόνια μαζί, κυρίως από το να πάς Ποταμίδα Βουλγάρω μέχρι Καλάθενες Σηρικάρι.

5. Χριστοφοράκης - Λαϊνάκης, πιο μετά αυτοί παίξανε, εμένα προσωπικά μου άρεσε πολύ ο Χριστοφοράκης, ήτανε ο άσσος της Μεσογειανής μπάντας.

6. Αναγνωστάκης - Νταουντές μια εποχή ήτανε η καλύτερη ζυγιά από τα Τοπόλια και στα Πανωμέρια πέρα. Ο Αναγνωστάκης έπαιζε ένα φεγγάρι και με το Πολυχρονάκι, αλλά πιο πολύ ταίριαζε με τον Νταουντέ.

7. Φοβογιώργης και Καρεφύλλης Μανώλης, ταιριαστοί οργανοπαίχτες και είχανε και χιούμορ. Αυτοί όσες φορές παίξανε και πήγα και τους είδα, μαζεύανε αρκετό κόσμο.

8. Χαρχαλομιχάλης και Μαρέντος Θεοχάρης, πρίν ο Χαρχαλομιχάλης ανέβει στην ΑΘήνα, είχανε βγάλει καλό όνομα γιατί παίζανε καλά και ο Μαρέντος ήταν πρώτης τάξεως τραγουδιστής. Τους είχα ακούσει μια φορά στο Παλιόκαστρο κι άλλη μία στα Χάμπαθα.

9. Ο Ναύτης με τον Σημαντηρά, πρωτού πάνε στην Αμερική, ήτανε ταιριαστή ζυγιά. Γενικά ο Ναύτης με όσους έπαιζε μου άρεσε πολύ.

10. Καλή ζυγιά, τους είχα ακούσει στα Ρούματα τρείς φορές που πήγαινα σε γάμους, ήτανε τα Γουβεράκια, αδέρφια.

11. Έπίσης ο Μαθιουδάκης με τον Μαργαρίτη παίζανε καλά και μερακλήδικα. Ο Μαθιουδάκης πρίν πάθει το ατύχημα στο χέρι ήτανε από τα καλά βιολιά της Κισάμου και εξαίσιος τραγουδιστής.

12. Αν και δεν είναι Κισαμίτης, ο Κατράκης μου άρεσε μιαν εποχή που έπαιζε με τον Χαιρετάκη από τον Κάμπο. Σου μιλάω τώρα για τέλη δεκαετίας του '70 με αρχές του '80.

13. Τελευταία άφησα μια ζυγιά που μου άρεσε αρκετά και τους είχα ακούσει σε δυό γάμους, ήτανε ο Παπουτσής ο Χαραλάμπης με τον Μαρουβά τον Γιώργη, αλλά δυστυχώς ο Χαραλάμπης έφυγε νωρίς. Αν συνέχιζε, θα γινόταν μεγάλο όνομα. "

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΕΝΕΓΑΚΗΣ

Δεξιοτέχνης βιολιστής της νέας γενιάς ο Γιάννης Μενεγάκης. Γεννήθηκε το 1982 στο Καστέλλι Κισάμου, όπου και διαπρέπει σήμερα.
Μαθήματα βιολιού πήρε σε μικρή ηλικία από τον Μιχ.Κουνέλη και στην συνέχεια από τον Κώστα Παπαδάκη ή Ναύτη. Από πολύ μικρός ξεχώρισε για το ταλέντο του και σήμερα έχει στο ενεργητικό του πολλές και σημαντικές συνεργασίες με αξιόλογους λαγουτιέρηδες.
Άρτιος δεξιοτέχνης, με σεβασμό στην μακραίωνη κισαμίτικη μουσική παράδοση, σίγουρα έχει να προσφέρει πολλά στα μουσικά πράγματα του τόπου μας.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ

Φωτο από το αρχείο του Ανυφαντή


Ο Αντώνης Αναγνωστάκης, ο βετεράνος σημερα βιολιστής, γεννήθηκε τα χρόνια του μεσοπολέμου, την δεκαετία του '30, στο Έλος Κισάμου. Τα Εννιά Χωριά με τους περίφημους μερακλήδες επέδρασαν καταλυτικά στην τέχνη του Αντώνη Αναγνωστάκη.
Από πολύ μικρός αγκάλιασε το βιολί, πήρε λίγα μαθήματα από τον Κλειδουχάκη από το Μουρί του Βουλγάρω Κισάμου κι από μερικούς κοντοχωριανούς του βιολιστές, αλλά το έμφυτο ταλέντο του δεν χρειαζόταν δασκαλέματα. Ξεχώρισε από νωρίς για την καταπληκτική δεξιοτεχνία του, μάλιστα δέ, πολλοί είναι αυτοί που κατατάσσουν το παίξιμο του Αντώνη Αναγνωστάκη στην ίδια κλίμακα με αυτή του Μιχ.Κουνέλη.
Έπαιξε με αρκετούς λαγουτιέρηδες όπως ο Νταουντάκης, ο Στ.Λαϊνάκης, ο Μιχ.Πολυχρονάκης κ.α. Για πολλά χρόνια δεν είναι παράλογο να πούμε ότι ήταν το πρώτο όνομα στην περιφέρεια των Εννιά Χωριών, σε όλα τα τοπικά πανηγύρια και γάμους. Ακόμα και στο γειτονικό Σέλινο οι εμφανίσεις του ήταν πολλές. Απότομα όμως διακόπηκε η μουσική του καριέρα λόγω πένθους και μέχρι σήμερα δεν έχει ξαναπαίξει σε επίσημα γλέντια. Ο Αντώνης Αναγνωστάκης έχει ηχογραφήσει κατά το παρελθόν αρκετές ερασιτεχνικές κασέτες στο δισκάδικο του Γιάννη Σταματάκη στο Καστέλλι.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΡΕΦΥΛΛΑΚΗΣ - ΚΑΡΕΦΥΛΛΟΜΑΝΩΛΗΣ

1910 - 1995

Παλιός και περίφημος λαγουτιέρης από τον Πλάτανο Κισάμου. Πρίμο λαγούτο και άριστη φωνή. Από δήλωση του Μιχ.Κουνέλη: "τραγουδούσε ο Καρεφύλλης και κλείνανε οι άλλες ταβέρνες". Υπάρχουν αρκετές μουσικές καταγραφές σε ερασιτεχνικές κασέτες που δείχνουν περίτρανα την αξία του Μανώλη Καρεφυλλάκη. Έπαιξε με τους σπουδαιότερους βιολιστές όπως ο Χάρχαλης, ο Μαριάνος, ο Λυραντώνης, ο Ναύτης, ο Γιαννενής, ο Κουνέλης, ο Χριστοφοράκης, ο Φοβογιώργης κ.α. Στην ίδια οικογένεια, επαγγελματίας λαγουτιέρης και ο γιός του ο Στεφανής, αλλά και ο εγγονός του-εξαίσιος λυράρης, ο Βασίλης Καρεφυλλάκης.
Ο Καρεφυλλομανώλης εκτός από σωστός καλλιτέχνης, ήταν και λαμπρός χαρακτήρας και αυτά τα στοιχεία συνοδεύουν την φήμη του μέχρι και σήμερα. Λόγω πένθους σταμάτησε να παίζει από τις αρχές τις δεκαετίας του '70. Πάραυτα, έπαιξε σε μερικές τιμητικές βραδιές. Ο εγγονός του και μουσικός ερευνητής, ο Χαρ.Ανουσάκης, εξέδοσε μετά τον θάνατο του Καρεφυλλομανώλη, ένα αξιόλογο δίσκο-λεύκωμα με ανέκδοτες ηχογραφήσεις και αποσπάσματα από μαρτυρίες του παλιού λαγουτιέρη.

ΡΟΥΜΑΘΙΑΝΗ ΣΟΥΣΤΑ (ΓΙΤΣΙΚΙΑ)

Παλαιός και λεβέντικος χορός που κάποτε χορευόταν σε όλη την έκταση της επαρχίας Κισάμου. Ανήκει στους πυρρίχιους χορούς που υπήρχαν πολύ πρίν την διάδοση του συρτού. Τα τελευταία χρόνια χορεύεται μόνο από άνδρες, κάποτε όμως τον χόρευαν και οι γυναίκες. Σε μουσικά μέτρα 2/4 με έξη βήματα, με χαρακτηριστικές κινήσεις των ποδιών (σουσταρίσματα) βασίζεται στα παραγγέλματα που δίνει ο "μπροστάρης" στους υπολοίπους. Η ονομασία "Ρουμαθιανή Σούστα" δόθηκε από τον αείμνηστο βιολιστή Κων/νο Παπαδάκη ή Ναύτη, ακριβώς επειδή είχε διασωθεί και χορευόταν τα τελευταία χρόνια μόνο στα Παλαιά Ρούματα Κισάμου. Η παλαιά ονομασία του χορού όμως είναι "Γιτσικιά Σούστα", λόγω του τρόπου εκτέλεσης. Η Ρουμαθιανή σούστα σήμερα έχει επανέλθει στο προσκήνιο και μάλιστα, χορεύεται από πολλούς νέους σε όλη την επαρχία Κισάμου.




Δείτε τους Ρουμαθιανούς να χορεύουν την Ρουμαθιανή σούστα. Στο βιολί, ο Μιχ.Κουνέλης.

ΣΚΟΡΠΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

Αρθρο του Βασ.Πατεράκη
======================

Πέρυσι το καλοκαίρι φιλοξένησα μια παρέα καλούς φίλους από την Αθήνα. Μου ζήτησαν πολλές φορές επίμονα να τους πάω να δούν από κοντά ένα παραδοσιακό κρητικό γλέντι. Δίστασα αρκετά, τελικά όμως δεν μπόρεσα να τους το αρνηθώ. Ήξερα καλά τι θα συναντήσω. Οι φόβοι που είχα, δυστυχώς επαληθεύτηκαν. Διάλεξα λοιπόν, τι καλύτερο, να τους πάω σε μια τοπική εκδήλωση κάποιου παραθαλλάσιου κισαμίτικου χωριού. Φημισμένο το χωριό, φημισμένη κι η εκδήλωση του. Μα αλίμονο, τελικά δεν γλύτωσε κι αυτή από την λαίλαπα της εμπορευματοποίησης. Μάταια προσπαθούσαμε να βρούμε έστω κι ένα μισόκιλο μπουκάλι κισαμίτικο μαρουβά. Παντού μπύρες. Και για τους θεριακλήδες, υπήρχε και άφθονο ουίσκι. Οι φίλοι μου, που είχαν ακούσει για τον ξακουστό μαρουβά, παραπονέθηκαν. Μου λέγανε, μα καλά, το τοπικό σας ποτό είναι η μπύρα;
Μετά, ήρθε η ώρα του γλεντιού. Στην καρδιά της Κισάμου, ένας Ηρακλειώτης λυράρης, από τους λεγόμενους "εμπορικούς" με ντράμς και διάφορα άλλα μαραφέτια που δεν ταιριάζουν στην κρητική μουσική, ξεκίνησε να παίζει, κι αλλού βαρεί κι αλλού ξαμώνει.
Ένα λαϊκό-φασαριόζικο πρόγραμμα που ουδεμία σχέση έχει με την παράδοση της Κρήτης, μαντινάδες άσχετες με την κρητική διάλεκτο, χορευτές και χορεύτριες που δεν ήξεραν ούτε που πατούν ούτε που χορεύουν και όλα αυτά γιατί; Δεν μπορώ ειλικρινά να καταλάβω τον λόγο. Ο κόσμος, ο περισσότερος, δυσαρεστήθηκε. Οι νεολαίοι, δώς του και κατέβαζαν τις μπύρες σαν το νερό, ο λυράρης με μια κούπα ουίσκι στο χέρι, πιο πολύ έπινε, παρά έπαιζε. Σηκώθηκαν μερικοί μαυροπουκαμισάδες νεολαίοι να χορέψουν, κι αντί να καμαρώσουμε τα νιάτα, τους βλέπαμε να κοπανούνε και να τσαλοπατούνε την γής λές και την είχαν άχτι. Μα πιο πολύ ντράπηκα τους φίλους μου από την Αθήνα. Στην ερώτηση τους αν αυτό το μπάχαλο είναι η παράδοση μας, δεν είχα καμία απάντηση. Τι απάντηση να δώσω, την στιγμή που εγώ ο ίδιος ρωτούσα τον εαυτό μου, τι απέγινε άραγε ο αψύς μαρουβάς; Που πήγαν οι σωστοί οργανοπαίχτες; Που πήγαν οι γνήσιοι χορευτές και μερακλήδες; Τι απέγινε τελικά αυτό το στοιχείο που διαχωρίζει τους ανθρώπους από τα ζώα; Απαντήσεις δεν μπορώ να δώσω. Ξέρω όμως ότι εμείς οι ίδιοι πήραμε τα δάχτυλα μας και βγάλαμε τα ίδια μας τα μάτια. Και γι'αυτό τον λόγο, να μην μας φταίνε πάντα οι άλλοι. Την μοναδική κουλτούρα μας, εμείς οι ίδιοι την έχουμε ήδη καταναλώσει στο όνομα του εκσυγχρονισμού.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΒΕΡΥΚΑΚΗΣ

Γεννήθηκε το 1972 στην Αυστραλία όπου οι γονείς του είχαν μεταναστεύσει από το χωριό Λουσακιές Κισάμου Χανίων. Αργότερα συνέχισαν το ταξίδι της ζωής τους στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής όπου και εγκαταστάθηκαν για αρκετά χρόνια. Εκεί και σε ηλικία επτά χρονών ξεκίνησε τα πρώτα του βήματα στο λαγούτο αφού προερχόταν από μουσική οικογένεια. Ο παππούς του, Στέλιος Χαρτζουλάκης, έπαιζε βιολί, και η γιαγιά του, Ελένη Χαρτζουλάκη, λαγούτο. Μαθαίνοντας λαγούτο επηρεάστηκε και πήρε πολλά στοιχεία από οργανοπαίκτες της Κρήτης που επισκέπτονταν την Αμερική και ήταν φιλοξενούμενοί τους. Σε ηλικία δεκαπέντε χρονών επαναπατρίζεται με την οικογένεια του στα Χανιά, όπου διαμένει μέχρι και σήμερα, και επεκτείνει τις μουσικές του ικανότητες.
Σήμερα ο Αντώνης Βερυκάκης συνεργάζεται με σπουδαίους βιολιστές και λυράρηδες των Χανίων και εκτός αυτού, είναι εξαίρετος οργανοποιός με έφεση στην κατασκευή λαγούτων και διατηρεί το εργαστήρι του στην Νέα Χώρα στα Χανιά.

ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΚΗΣ

Φωτο:Από το αρχείο του Ανυφαντή.

1919 - 1989

Σεμνός καλλιτέχνης και καλός δεξιοτέχνης του λαγούτου. Γεννήθηκε στα Καρεφυλλιανά Κισάμου και για πολλά χρόνια με το λαγούτο του συντρόφευσε τα καλύτερα βιολιά των Χανίων σε πολυάριθμα γλέντια.
Κουρέας στο επάγγελμα, πολλές φορές μετέτρεπε το κουρείο του σε στέκι μερακλήδων, ένας εξ αυτών και ο θρυλικός Τσέγκας.

Ο Θεόφιλος Μαργαριτάκης έφυγε από την ζωή πολύ ξαφνικά, άφησε όμως αγαθή μνήμη στον κόσμο που τον απόλαυσε στα πενήντα περίπου χρόνια της μουσικής του προσφοράς.

ΤΗΣ ΓΙΟΡΤΗΣ....ΤΟ ΚΑΓΚΕΛΟ

Και φέτος, όπως και μερικά χρόνια τώρα, οι πολιτιστικοί συλλόγοι διαφόρων χωριών, έκαναν τις δικές τους εκδηλώσεις. Μέχρι εδώ καλά, άλλωστε αυτό που όλοι μας θέλουμε είναι να προάγεται ο πολιτισμός και η κουλτούρα της περιοχής μας.
Η κατάχρηση όμως κάποιων πραγμάτων, κάθε άλλο παρά συνάδει με την όλη πολιτισμική ροή.
Έχει καθιερωθεί εδώ και μερικά χρόνια η "γιορτή" κάποιου....προϊόντος. Π.χ. η γιορτή της καρπούζας, η γιορτή του λάχανου (για ευνόητους λόγους δεν αναφέρουμε τις πραγματικές ονομασίες). Το κάθε χωριό λοιπόν διοργανώνει κάποια τέτοια "γιορτή" που πολλές φορές είναι άσχετη με την εποχή (κατακαλόκαιρο να κάμεις γιορτή του λαδιού). Κι όλα αυτά με απώτερο σκοπό, το κέρδος του κάθε συλλόγου. Ναί μέν πρέπει να ενισχύουμε τον κάθε σύλλογο οικονομικά ούτως ώστε να υπάρχει και να συντηρεί κάποια έθιμα, όμως αυτή η λαίλαπα εκδηλώσεων, πολλές εκ των οποίων μετριότατες, μπουχτίζει και δίνει στίγματα φολκλόρ. Από τις αρχές Αυγούστου, έως και τα τέλη του μήνα, λόγω των επισκεπτών στο νησί, γίνονται εκατοντάδες τέτοιες εκδηλώσεις, μάλιστα 4-5 την μέρα και χάνουμε στο τέλος την μπάλα. Ταρίφα-είσοδος-μενού, λύρι-λύρι, κι οι παράδες να τρέχουν. Το πολιτιστικό κλού; Κανένα απολύτως. Για το "εφέ", βάζουνε και μερικά χορευτικά συγκροτήματα να καταχτυπούνε κανα μισάωρο μέχρι να αποφάει ο κόσμος την μπριτζόλα και η "προσφορά" στην πολιτιστική παράδοση είναι έτοιμη προς...κατανάλωση. Μα δεν είναι έτσι όμως. Σε μερικά σημεία φτάνει στο όριο της εκμετάλευσης, γιατί σου λέει "θα κατέβουνε κάμποσοι Αθηναίοι που διψούνε για πανηγύρια και θα τους τηνε κάτσουμε". Και έτσι λοιπόν, γεμίζουνε οι πλατείες των χωριών από κόσμο που στο 70% είναι ξενομπάτες και πάνε και τα ακουμπάνε κανονικά στον χ.ψ. σύλλογο που (και καλά κανει) κονομάει κάμποσα ευρουλάκια...εις υγείαν των κορόϊδων. Η τελευταία ατάκα από φίλο.."διοργανωτή" που άκουσα ήταν "για την σύσφιξη των σχέσεων". Μα άμα θέλεις να κάνεις κάτι τέτοιο, άνοιξε το σπίτι σου, σφάξε ένα ρίφι και κάλεσε μια δεκαριά ξενιτεμένους νομάτους και γιόρτασε το.
Ο πολιτισμός και η κουλτούρα της Κισάμου είναι αξίες ριζωμένες πολύ βαθιά στο κισαμίτικο χώμα και δεν έχουν για την ώρα ανάγκη από πρωτοβουλίες-φωτοβολίδα με απώτερο σκοπό το κέρδος. Η ζημιά που γίνεται στην πολιτιστική ταυτότητα είναι πολύ μεγαλύτερη και πολύ ακριβότερη από κάμποσα ευρώ. Δεν θέλουμε πρός Θεού να καταδικάσουμε ό,τι κίνηση γίνεται, όμως, ας γίνεται με μεγαλύτερο σεβασμό και στην παράδοση, αλλά και στους επισκέπτες.

Υ.Γ. Το μόνο φετινό "καλό" είναι ότι στις περισσότερες εκδηλώσεις έπαιξαν καλλιτέχνες της ευρύτερης περιοχής της Κισάμου. Κάτι είναι κι αυτό.