ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ-ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ

Ακούστε τον αείμνηστο Στέλιο Κουτσουρέλη σε ερασιτεχνική ηχογράφηση. Παίζει λαγούτο και τραγουδάει ο ίδιος. Ο σκοπός που παίζεται είναι ο Βουλγαριανός συρτός του Νικολή Φαντάκη ή Ζερβού, ο οποίος αποτέλεσε μέρος των διασκευών που έκανε την δεκαετία του '30 ο Ανδρέας Ροδινός.

ΚΙΣΑΜΙΤΕΣ ΚΑΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΦΑΚΙΑΝΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ

Οροπέδιο Ασκύφου Σφακίων Ανώπολη Σφακίων





Η περήφανη επαρχία του νομού Χανίων, η επαρχία Σφακίων, είναι ένα πραγματικό στολίδι για την πολιτιστική και ιστορική της προσφορά σε βάθος αιώνων. Η περιοχή αυτή που έθρεψε γενιές περήφανων και αδούλωτων ανθρώπων, δυστυχώς σήμερα βρίσκεται σε πληθυσμιακό μαρασμό. Οι λόγοι βέβαια, αν και γνωστοί, δεν είναι δυνατόν να αναλυθούν επί του παρόντος. Πολλοί Σφακιανοί μετοίκησαν σε διάφορες περιοχές από τα χρόνια της τουρκοκρατίας κι έπειτα και μετέδωσαν με τον τρόπο τους, την σφακιανή κουλτούρα. Στην δέ μουσική τους ιδιοσυγκρασία, τα ριζίτικα τραγούδια και το πεντοζάλι ήταν(και είναι) οι γνήσιες εκφράσεις τους. Στην επαρχία Κισάμου, πολλοί Σφακιανοί ήρθαν και κατοίκησαν και διέπρεψαν. Μεγάλες και ιστορικές οικογένειες των Σφακίων ρίζωσαν στην δυτικότερη επαρχία της Κρήτης, επηρέασαν, αλλά και επηρεάστηκαν από τα τοπικά ιδιώματα. Από αυτές τις οικογένεις ξεπήδησαν μεγάλοι και λαμπροί καλλιτέχνες, γεννημένοι μεν στην Κίσαμο αλλά βαθιά αισθανόμενοι την σφακιανή καταγωγή τους. Επηρεασμένοι από την μουσικομάνα Κίσαμο, κρατώντας όμως το ατόφιο αυστηρό ύφος της ρίζας τους. Οι σπουδαιότεροι αυτών ήταν:

- Ανδρεάς Μαριάνος(βιολιστής), γεννημένος στον Δραπανιά Κισάμου, καταγόμενος από την Ανώπολη Σφακίων.

- Γεώργιος Μαριάνος(βιολιστής), γιός του Ανδρέα, γεννημένος στον Δραπανιά Κισάμου, καταγόμενος από την Ανώπολη Σφακίων.

- Μανώλης Φαντάκης(Φαντομανώλης - βιολιστής), γεννημένος στα Κοτσιανά Κισάμου, καταγόμενος από τους Κομιτάδες Σφακίων.

- Νικόλαος Φαντάκης(Ζερβός - βιολιστής), γεννημένος στα Κοτσιανά Κισάμου, καταγόμενος από τους Κομιτάδες Σφακίων.

- Μανώλης Σκορδυλάκης(βιολιστής), γεννημένος στις Καλάθενες Κισάμου, καταγόμενος από το Μουρί Σφακίων.

- Μπονάτος Θοδωρής(βιολιστής), γεννημένος στα Περβολάκια Κισάμου, καταγόμενος από την Αράδαινα Σφακίων.

- Μαριανάκης Πολιός(λαγουτιέρης), γεννημένος στον Δραπανιά Κισάμου, καταγόμενος από την Ανώπολη Σφακίων.

- Μαριανάκης Στελιος(βιολιστής), γεννημένος στις Βούβες Κισάμου, καταγόμενος από την Ανώπολη Σφακίων.

- Γεώργιος Φαντάκης(βιολιστής), γεννημένος στα Κοτσιανά Κισάμου, καταγόμενος από τους Κομιτάδες Σφακίων.

- Ορέστης Φαντάκης(λαγουτιέρης), γεννημένος στα Κοτσιανά Κισάμου, καταγόμενος από τους Κομιτάδες Σφακίων.

Ιδιαίτερη απήχηση στην επαρχία Σφακίων είχαν ο Ανδρεάς Μαριάνος, ο Γεώργιος Μαριάνος, ο Μανώλης Φαντάκης και ο Νικόλαος Φαντάκης(Ζερβός)। Ειδικότερα, ο Ανδρέας Μαριάνος ήταν από τους πρώτους που διέδοσαν τα συρτά στην επαρχία Σφακίων κατά το 1870 μιας και έπαιζε συχνότατα εκεί(από μαρτυρία του Γεωργίου Μαριάνου). Επίσης ο Γεώργιος Μαριάνος έπαιζε σχεδόν σε ετήσια βάση στα τοπικά πανηγύρια και γλέντια της Ανώπολης. Ο Μανώλης Φαντάκης άκμασε στους Κομιτάδες και στα όμορα χωριά(Χ.Σφακίων, Βρασκά, Βουβά κλπ) περίπου από το 1900 έως το 1920 και από ότι λέγεται, είχε "φιλικό" ανταγωνισμό με τον Ανδρέα Μαριάνο που υπήρξε και δάσκαλος του. Στα χρόνια του μεσοπολέμου επίσης, έχουμε αρκετές μαρτυρίες για ιδιαίτερη απήχηση του Νικ.Φαντάκη(Ζερβού) στα χωριά του Ασκύφου, αλλά και στους Κομιτάδες. Σίγουρα η εργασία αυτή που γίνεται από το blog μας, χρειάζεται περαιτέρω έρευνα μιας και η ιδιαιτερότητα της επαρχίας Σφακίων(που έρχεται σε σχετική αρμονία με την μουσική κουλτούρα της Κισάμου) είναι αδύνατον να καταγραφεί σε τόσες λίγες γραμμές. Σίγουρα θα ακολουθήσει και δεύτερο μέρος, αλλά και ανάλυση των τοπικών(σφακιανών) μουσικών μοτίβων και πώς αυτά εξαπλώθηκαν και διαδόθηκαν στην Κίσαμο. Και μιλάμε ασφαλώς για τα ριζίτικα τραγούδια και το πεντοζάλι.

Μανώλης Φαντάκης

Ανδρέας Μαριάνος

Γεώργιος Μαριάνος

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΓΟΥΡΟΜΑΛΛΗΣ

1881 - 1957

Από την πολύ παλιά φρουρά των λαγουτιέρηδων, τότε που με πρωτόγονα όργανα προσπαθούσαν να αποδόσουν την κρητική μουσική. Καταγόταν από τις Καλάθενες Κισάμου και για εκείνη την εποχή μπορούμε να πούμε ότι ήταν "επαγγελματίας" μουσικός, μιας και τα λαγούτα σπάνιζαν ακόμα. Έπαιξε με σημαντικά ονόματα της κισαμίτικης μουσικής, όπως ο μεγάλος βιολιστής Κων/νος Κουνελάκης, ο Μανιατογιάννης και ο λυράρης Νικηφόρος Μαυροδημητράκης, με τον οποίο συνεργάστηκαν αποκλειστικά για πολλά χρόνια.
Μέτριο πρίμο παίξιμο και κυρίως πασαδόρικο ώστε να κρατάει τον ρυθμό. Μην ξεχνάμε όμως ότι τότε το λαγούτο βρισκόταν στα "σπάργανα", πρωτού οι παρουσίες των Στ.Μαυροδημητράκη και Γ.Κουτσουρέλη του δώσουν την αίγλη που του αξίζει.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗΣ

1925 - 1974

Εξαίσιος βιολιστής που άκμασε κυρίως κατά τα μεταπολεμικά χρόνια στην ανατολική, αλλά και την δυτική Κίσαμο. Καταγόταν από το Γαβαλομούρι Κισάμου και ήταν γιός του παλαιού τεχνίτη του βιολιού, του Μιχάλη Παπουτσάκη, όπου από αυτόν διδάχθηκε την παραδοσιακή μουσική. Πολλοί είναι αυτοί που λένε ότι ξεπέρασε σε τέχνη τον πατέρα του και επίσης, πολλοί είναι αυτοί που λένε ότι πλησίαζε σε τέχνη τόσο τον Μαύρο, όσο και τον Γ.Μαριάνο. Συνεργάστηκε με τους καλύτερους λαγουτιέρηδες της περιοχής όπως οι Μαρουβάδες (Γιώργης και Αντώνης), με τον Γιώργη Γομπάκη, τον Γιώργη Κουτσουρέλη κ.α.
Δυστυχώς όμως, έπασχε από την καρδιά του και για αυτό τον λόγο έφυγε νέος από την ζωή.

ΚΩΝ/ΝΟΣ ΓΛΕΝΤΟΥΣΑΚΗΣ (ΓΛΕΝΤΟΥΣΗΣ)

Φώτο: Κώστας Γλεντουσάκης (από το βιβλίο του Θ.Δεικτάκη, Χανιώτες Λαϊκοί Μουσικοί, τόμος Ά)

1886 - 1979

O Κώστας Γλεντουσάκης ήταν ένας παλαιός μουσικός, κλαρινίστας. Την εποχή που δέσποζαν τα βιολιά και τα λαγούτα, ο Γλεντουσόκωστας έπαιζε θιαμπόλι στην αρχή και γρήγορα έμαθε και κλαρίνο, με το οποίο και σταδιοδρόμησε καλλιτεχνικά. Στο κλαρίνο μπορούσε να παίξει όλα τα παλαιά συρτά, το πεντοζάλι, την γιτσικιά(ρουμαθιανή)σούστα, καλαματιανά κ.α. Γεννήθηκε και έζησε όλα τα χρόνια της ζωής του στις Βούβες Κισάμου και έπαιξε για πολλά χρόνια στα χωριά της περιοχής του, αλλά και στην γειτονική επαρχία Σελίνου. Συνεργάστηκε με τους καλύτερους καλλιτέχνες της εποχής του, όπως ο Γ.Μαριάνος, ο Νικ.Χάρχαλης, ο Μαύρος κ.α. Σημαντική η μουσική του προσφορά, μιας και νεωτέρισε με το κλαρίνο του στις τότε παραδοσιακές ζυγιές (βιολί-λαγούτο) και άφησε εποχή στα μουσικά δρώμενα.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ-ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ

Ακούστε τον Μιχ.Πολυχρονάκη σε χαρακτηριστικές πενιές με τον δικό του-μοναδικό
τρόπο. Παίζονται κατά σειρά οι σκοποί: Σελινιώτικος του Βουρογιάννη, Παραλλαγή Χανιώτικου του Βουρογιάννη, Συρτός του Χάρχαλη ή Χαρχαλιανός, Γιουσούφης του Καραγκιουλέ.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΡΙΔΑΚΗΣ

1887 - 1977

" ..Παίζανε ο Μαριάνος με τον Κουρή και χαιρόσουνα να τους βλέπεις, τσιτσεκλήδες, στην τρίχα και οι δυό..."

Τάδε έφη, Κώστας Παπαδάκης ή Ναύτης.
Ο Γιάννης Κουριδάκης(Κουρής ή Κουριδόγιαννης), ταίριαζε με απόλυτο τρόπο το λεβέντικο παρουσιαστικό του με την ομορφιά της πενιάς του. Από τους παλαιότερους φημισμένους λαγουτιέρηδες, καταγόταν από την Καλλιθέα Κισάμου και για πολλές δεκαετίες δέσποσε στα μουσικά δρώμενα των Χανίων. Συνεργάστηκε με τα κορυφαία βιολιά της Κισάμου και ειδικότερα με τον Γ.Μαριάνο, με τον οποίο έγραψαν και δύο δίσκους, με τον Νικ.Χάρχαλη και με τους κοντοχωριανούς του,Μιχ.Παπουτσάκη, Σιδερομανώλη κ.α.
Έπαιζε πρίμα αλλά και πάσα, ανάλογα με τα κέφια του(πληρ.από τον Ναύτη). Προερχόταν από μουσική οικογένεια, καθώς και τα αδέλφια του ήταν καλλιτέχνες, αλλά και ο γιός του, ο αείμνηστος Βαγγέλης Κουριδάκης. Πληροφορίες για το βιογραφικό του μπορούμε να αντλήσουμε από το σημαντικότατο βιβλίο του Θαν.Δεικτάκη "Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά, τόμος ΄β).

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ-ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΝΙΚ.ΧΑΡΧΑΛΗ. ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ!

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ 3ο ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΝΙΚ.ΧΑΡΧΑΛΗ ΣΤΟΝ ΜΕΛΕΤΗΤΗ-ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΙΩΑΝ.ΠΑΠΑΔΑΚΗ(ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥ) ΠΟΥ ΕΛΑΒΕ ΧΩΡΑ ΣΤΑ ΧΑΡΧΑΛΙΑΝΑ ΚΙΣΑΜΟΥ ΤΟ 1970.
================================================================


Ι.Π: Αν σου δώσουν να διαβάσεις μια παρτιτούρα, θα μπορέσεις να την καταλάβεις και να παίξεις με νότες;

Ν.Χ: Με νότες; Δηλαδή όπως κάνουνε στσοι ορχήστρες δηλαδή ε; Αυτό;

Ι.Π: Ναί, παρτιτούρες μουσικής...

Ν.Χ: Δεν κατέω τέτοια πράματα, δεν λέω ότι δεν μου αρέσει η σπουδαγμένη μουσική αλλά στα δικά μας θαρρώ ότι δεν σερβίρουνε οι νότες γιατί τα δικά μας τραγούδια και οι σκοποί είναι πρακτικά ούλα. Αμα δεν το ζήσεις αυτό να πείς θα το παίξω ετσά καλά, όσο και να το διαβάσεις μετά δεν το βγάνεις με τον τρόπο τον σωστό.

Ι.Π: Δεν ήξερε δηλαδή κανείς από την δική σου την γενιά από νότες;

Ν.Χ: Παρά, ποιός να κατέει από αυτά; Μοναχά ο Κοπανίδης ο Βασίλης κάτεχε λίγα πράματα γιατί μια φορά που ήτανε απάνω στην Αθήνα κι έπαιζε σε κέντρα με ορχήστρες, του'χανε δείξει πρέπει μερικοί και μετά που γάηρε μας ήλεγε ότι στην Αθήνα δεν κάνεις κιανείς προκοπή ανε δεν μάθει νότες και να γράφει και να αναγνώθει. Κι είχε κι ενα τεφτέρι και το βάστουνε πάντοτε μαζί του και έγραφε εκειδέ ούλους τσοι παλιούς σκοπούς με τα ονόματα τωνε και τσοι φωνές τωνε, όπως δηλαδή πρέπει να παίζονται. Εμένα μια φορά ερχότανε και μ΄εύριστε ένας Μαστορόπουλος, δάσκαλος σε σχολή στην Αθήνα, η γυναίκα του βαστούσε από τα Καλουδιανά, σου λέω πρό τση κατοχής και ήθελε να μου δείξει να παίζω με το επίσημο σύστημα αυτό, αλλά να σου πώ, δεν ήθελα... [...]
----------------------------------------------------------------------

[....] Ν.Χ: Στου Τιμίου Σταυρού στ'Αλικιανού στο πανηγύρι μαζευόταν ούλη η κάτω Κυδωνία αλλά και από τα ριζοχώρια, μιλιούνια κόσμος σου λέω. Είχανε πολλές ταβέρνες για να καθήσει και να γλεντήσει ο κόσμος, τέσσερις και πέντε ζυγιές όργανα κι είχαμε τον συναγωνισμό κι εμείς αναμετάξυ μας ποιός θα μαζώξει τσοι περισσότερους. Έπαιζε ο Μαργιάνος με τον Λεβενταρτέμη στην μιά, στην άλλη ο Κουφιανός με τον Κουτσουρέλη που'τανε μιτσός ακόμα, ο Παπουτσομιχάλης με τον Κουριδόγιαννη, εγώ με τον Μαυροδημήτρη, μετά ερχότανε και ο Μαύρος κι ο Πορτακάλης και ο Ζερβός και προσπαθούσε ποιός θα μάζωνε κόσμο γιατί σε 'κείνονε το πανηγύρι έπαιζε πάντα ο ανθός των Χανίων. Και στσ'Αγιά Ειρήνης στο Σάσαλο πάλι, θυμούμαι τρείς-τέσσερις ζυγιές όργανα γιατί ερχόντουσαν και πολλοί Σελινιώτες από τα γύρω χωριά κι είχε ψωμί το πράμα...[...]

Ι.Π. Προτιμούσες να παίζεις σε πανηγύρια, ή, σε γάμους;

Ν.Χ: Παντού ήτανε καλά, άμα υπήρχε καλή καρδιά και σωστοί μερακλήδες και χορευτές, όπου και να'παιζα δεν με ένοιαζε γιατί εγώ δεν κοιτούσα ποτέ να πάω να παίξω για να βγάλω παράδες. Έκανα πρώτα το δικό μου, το μεράκι μου δηλαδή και να ευχαριστηθεί ο κόσμος, αυτό ζητούσα. Κι ήτανε και δύσκολα τα χρόνια τότε γιατί να κατέεις, ο κόσμος παρεξηγιότανε εύκολα και αν ο οργανοπαίχτης έπαιζε ανόρεχτα, ή καθότανε κι ήλεγε καμιά μαντινάδα ετσά περιπαιχτική, ο άλλος από κάτω αρπαζότανε και λίγο ήθελε να σου γιουρουντήξει και να γενεί κανά καταχτύπι. Μια φορά βάλανε φασαρία του κακορίζικου του Μυλωνακιού σε ένα πανηγύρι γιατί αυτό ήτανε μιτσό κι αμάθητο ακόμα και ήτανε ξενυχτισμένο από έναν γάμο και ίσα ίσα που έπαιζε και πήγε ο ταβερνιάρης και του έθεκε μια λαχτέ στην καρέκλα και το έριξε χάμες και του ήλεγε, ίντα διάολο ήρθες επαέ να παίξεις αφού δεν σ'ακούει; Κι αυτό επειδή ήτανε φιλότιμο σε πληροφορώ ότι έκαμε ένα γλέντι μετά που τρίβανε ούλοι τα μάτια τους.

Ι.Π: Είχατε δηλαδή και τις παρεξηγήσεις σας τότε ε;

Ν.Χ: Ναί, υπήρχανε κι αυτά, διότι μην νομίζεις, δεν είχες πάντα να κάμεις με λογικούς. Ήτανε κι οι κουζουλοί κι οι μεθυσμένοι κι ούλοι. Και έπρεπε ο οργανοπαίχτης να έχει τα μάτια του δεκατέσσερα για να μην του ξεφύγει κιανείς και να μην παρεξηγηθεί το πράμα. Εγώ επειδή δεν έπαιζα μετά την κατοχή, τότε που κυνηγούσανε τσ'αριστερούς, γινόντουσαν πάρα πολλά κακά πράματα σε γλέντια, φασαρίες και τέτοια. Έφευγε μια φορά από ένα πανηγύρι στα Περβόλια που'χε πάει ένας ξάδερφός μου και λαλούσε ένα γάδιαρο φορτωμένο και του παραφυλάξανε και του πήρανε οι αντάρτες τον γάδιαρο...[...]
--------------------------------------------------------------------------------

[...] Ι.Π: Αυτός ο σκοπός που τραγούδησες τώρα, ποιός είναι; Δεν τον έχω ακούσει άλλη φορά..

Ν.Χ: Του συχωρεμένου του Τζέγκα είναι σκοπός, ο Κακαράπης που λέμε, είναι από τσοι καλύτερους σκοπούς και είναι και δύσκολος πολύ γιατί σε πάει πέρα-πώδε, έχει πολλές στροφές, σαν τον καβούκι του χοχλιού πάει. Εμένα μου ήλεγε ο Τζέγκας πως όταν ξεκινώ να κάμω το ταξίμι του πριν μπω στον σκοπό, τονε κάνω καλύτερα απ'ούλους.

Ι.Π: Είναι δύσκολο όμως να χορευτεί σωστά αυτός ο σκοπός, τουλάχιστον όπως τον ακούω..

Ν.Χ: Γιάντα είναι δύσκολο; Ανε σηκωθείς και σε πάω εγώ με τον σκοπό θα σε κάμω να τσακίσεις στον άσσο του στο τέλος της στροφής. Κιανείς σκοπός δεν είναι δύσκολος στον χορό, άμα δηλαδή είναι κατεχάρης κι ο χορευτής και ο οργανοπαίχτης δεν σε σμπουρδουκλώνει, μια χαρά πάει. Άμα ο οργανοπαίχτης θωρεί τα πόδια του χορευτή τότε δεν θα γίνει στραπάτσο στον χορό. Εμείς μια φορά, κι εγώ και ο Μαργιάνος κι ούλοι δηλαδή, ανάλογα το χορευτή παίζαμε και τον σκοπό. Άμα δηλαδή κάτεχα εγώ ότι ο χορευτής αυτός είναι πιτήδειος, του'παιζα και σκοπό που να του σερβίρει στα ταλίμια του. Άμα πάλι δεν χόρευε καλά, του παίζαμε ένα σκοπό ίσα ίσα να βγεί στο κέφι και να χορέψει. Έπα στην Κίσαμο κάμανε πολλά ταλίμια στσοι χορούς, ωραία ταλίμια, πέρα στα Κεραμιά και στον Αποκόρωνα χορεύανε πιο βαριά να πούμε και ανάλογα κι εμείς τωνε παίζαμε. Εγώ κάτεχα καλά καλούς χορευτές από ούλο τον νομό Χανίων και στα γλέντια μου ήταν μεγάλη χαρά να τσοι θωρώ να χορεύουνε. Έπαιζα στην Αγιά Ειρήνη Σελίνου στο πανηγύρι, πριν την κατοχή και κατέβαινε ο Μπουλταδαντώνης από του Καμπανού και όταν σηκωνότανε να χορέψει, θώρουνες τον κόσμο κι ήλεγε, κάμετε τόπο στον Μπουλταδαντώνη με την παρέα του. Τόσο καλός ήταν. Είχα μεγάλο σέβας στσοι καλούς χορευτές, δηλαδή να σηκωθεί ο Πανανός κι ο Σεργέντης να χορέψουνε, σηκωνόμουν από την καρέκλα και τσοι χαιρετούσα γιατί κάτεχα ότι είναι μερακλήδες που δεν είχανε το ταίρι τους...

Ι.Π: Σελινιώτες κ αυτοί που είπες οι τελευταίοι;

Ν.Χ: Όϊ, από'παε πέρα ήτανε.
------------------------------------------------------------------------

[...]

Ν.Χ: Κάμαμε κι εμείς σφάλματα και πολλά κιόλας. Μα το μεγαλύτερο είναι που καθήσαμε και δουλέψαμε με τα νεώτερα τραγούδια και σταματήσαμε, η δικιά μου γενιά το'καμε, να παίζουμε τσοι παλαιότερους σκοπούς κι έτσα το λοιπόν ξεχαστήκανε. Εγώ δεν το'θελα να συμβεί αυτό και κάθησα και έψαξα και ρώτηξα τσοι παλαιότερους που ζούσανε ακόμα τότε για να μάθω τσοι παλαιούς σκοπούς και να μπορέσω να τσοι μαζώξω για να μην χαθούνε από την μουσική μας....[...]

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ "ΟΝΕΙΡΟΚΡΗΤΕΣ"

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

ΤΟ Δ.Σ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ Α.Π.Σ ΑΓΡΙΜΙΑ ΣΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΟΥΝ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ ΟΝΕΙΡΟΚΡΗΤΕΣ
...
Υπεύθυνοι Λαίκής επιμόρφωσης :

Μαρινάκης Δημήτρης - Ευαγγελία Κουνελάκη

Θα ναι χαρά μας να σας δούμε στο κέντρο "Στημαδωράκης"
στην Κίσσαμο(στην έξοδο της πόλης κατευθυνόμενοι προς Πλάτανο, πριν το λιμάνι).

Τα μέλη της Συντροφιάς μας θα παρουσιάσουνσε τρεις ενότητες
α)Χορούς και τραγούδια από το Βορειοανατολικό Αιγαίο
β)Λαικούς χορούς
γ)Επιλεγμένους παγκρητιους και τοπικους χορούς της Κρήτης
Ριιζίτικο τραγούδι και μαντινάδες

Θα ακολουθήσει γλέντι για όλους!!

Μουσικά θα μας πλαισιώσουν
βιολι Μανόλης Μπαντουράκης
λαγουτο Γιώργος Στρατάκης
λαγούτο Γιάννης Γιακουμάκης
κιθάρα Γιάννης Χορευτάκης

ΩΡΑ ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗΣ 13:00 ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ 2:00

ΤΙΜΗ ΕΙΣΟΔΟΥ 5 ΕΥΡΏ

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ-ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΝΙΚ.ΧΑΡΧΑΛΗ. ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ!

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ 2ο ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΝΙΚ.ΧΑΡΧΑΛΗ ΣΤΟΝ ΜΕΛΕΤΗΤΗ-ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΙΩΑΝ.ΠΑΠΑΔΑΚΗ(ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΟ) ΠΟΥ ΕΛΑΒΕ ΧΩΡΑ ΣΤΑ ΧΑΡΧΑΛΙΑΝΑ ΚΙΣΑΜΟΥ ΤΟ 1970.
================================================================


Ι.Π: Ήταν τότε το σύστημα των μουσικών και δεν δείχνανε την τέχνη, ή απλά εσύ δεν ήθελες;

Ν.Χ: Και τα δυό μωρέ. Μερικοί το είχανε σε κακό τους να δείξουνε το όργανο στα νέα κοπέλια, άλλοι πάλι δενε προλαβαίνανε...

Ι.Π: Γιατί δηλαδή, τι φοβόντουσαν και δεν δείχνανε;

Ν.Χ: Κατέω’γω; Μπορεί κιόλας να σκεφτόντουσαν ότι έτσα και μάθουμε εμείς τα νέα κοπέλια την τέχνη, θα τωνε τρώγαμε το μεροκάματο. Μην νομίζεις αντράκι μου, ήτονε κακά χρόνια. Κακά τα παντέρμα, φτώχεια. Οι περισσότεροι οργανοπαίχτες ίσα ίσα που ζούσανε τσοι φαμίλιες τους. Θα σου πώ όμως και κάτι. Εμένα μ’άρεσε να έχω δικό μου παίξιμο κι όχι να ξεπατικώνω το παίξιμο των αλλωνών και γι’αυτό δεν ήθελα να μου δείξουν.

Ι.Π: Τον Παλιμέτη που είπες και τον Φελεσογιαννάκη, τους πλήρωνες;

Ν.Χ: Γιάντα να τσοι πλερώσω;

Ι.Π: Για τα μαθήματα που σου κάνανε...

Ν.Χ: Παρά. Να τα βρώ που τα λεφτά; Αφού σου λέω, ήμουνα κοπελάκι. Η πλερωμή ας πούμε, ήτανε να τωνε κάμω κιαμιά δουλειά, να πάω να ποτίσω κιάνα κήπο, να κουβαλήσω θροφές, να ταϊσω κιανα αίχνος. Μου’λεγε ο μπάρμπας μου, «άμε καλό μου να μου ποτίσεις τσοι κολοκυθιές μέχρι να κουρντίσω εγώ κι ύστερα ξεκινάμε το μάθημα». Κατάλαβες; Έτσα γινότανε, αυτό ήτανε ας πούμε το σύστημα. [...]
-------------------------------------------------------------

Ι.Π: Θυμάσαι τότε παλιούς μουσικούς της περιοχής που είχανε ας πούμε κάποια φήμη;

Ν.Χ: Βεβαίως και θυμούμαι. Πρώτα-πρώτα που σου’πα και πριν, ο Μανιατογιάννης. Ήτονε κι ένας Αντωνόγιαννης από την Μεράδα, ο Ματζουράνας με τ΄όνομα, καλός οργανοπαίχτης. Ο Καραγκιουλές από τα Καλλεργιανά, ο Μαργιαναντρίκος από τον Δραπανιά...

Ι.Π: Ο Καραγκιουλές έπαιζε βιολί; Τι ήταν αυτός;

Ν.Χ: Ναι, ο Καραγκιουλές με τ’όνομα, έπαιζε βιολί καλό, εγώ προσωπικά τον είχα ακούσει μια φορά, ήμουν δεν ήμουν δέκα - δώδεκα χρονώ.

Ι.Π: Δεν είναι σκοπός ο Καραγκιουλές;

Ν.Χ: Ναι, σκοπός, δικός του ήτονε, αυτός τον είχε βγάλει, κι άλλους δυό-τρείς. Λέγαμε τότε «Ο Καραγκιουλές σερτός». Αυτός που λές ήτανε Τούρκος, έμενε στα Καλλεργιανά, αλλά δεν πείραξε ποτέ χριστιανό άνθρωπο. Μην σου πώ δηλαδή ότι έπαιζε ακόμα και στα χριστιανικά γλέντια. Ναι. Μα μετά που αμολάρανε οι Τούρκοι, έφυγε κι αυτός, δεν κατέω από τότε ίντα γίνηκε, που πήγε; Μα θα’χει ποθάνει εδά, φαντάσου πώς ήτανε σιόκαιρος με τον μακαρίτη τον γέρο μου...

Ι.Π: Ο Μαργιαναντρίκος τι ήταν;

Ν.Χ: Του Γιώργη ο πατέρας, του Γιώργη του Μαργιάνου ο πατέρας από τον Δραπανιά. Αυτός ήτανε στην εποχή του άφταστος οργανοπαίχτης, σωστός. Εγώ τον άκουσα σε πολλά γλέντια γιατί πάντα έπαιζε στσοι μπάντες μας. Κι από τα χέρια του έβγαλε καμπόσους οργανοπαίχτες γιατί έκαμε για ένα φεγγάρι και τον δάσκαλο.

Ι.Π: Θυμάσαι άλλους παλιούς;

Ν.Χ: Ποιόν άλλον; Να, κι ο Φελεσογιαννάκης ο μπάρμπας μου ήτανε που σου’πα και πρίν, καλός κι αυτός. Ήτονε ο γέρο-Λαϊνάς από τα Μεσόγεια, ο Παλιμέτης που μου'δειξε λίγο όργανο, ο Μανωλάκης ο Φαντής από τα Κοτσιανά, ντρέτος άντρας αυτός. Ένας άλλος, ο Κωστάκης ο Καναρίνης ο λεγόμενος, Μπουλταδάκης στο επώνυμο από την Δρακόνα. Αυτός ήτανε ο καλύτερος τραγουδιστής 'κείνανε τα χρόνια και έπαιζε και χαριτωμένο όργανο. Μα είχε πρόβλημα, του είχε’γγίξει που λέμε και πόθανε στην ψάθα.

Ι.Π: Δηλαδή;

Ν.Χ: Αυτός κάπου έπαιζε μια φορά, όταν ήτανε πάνω στα καλά του, κι έβαλε φασαρία και του βαρήκανε στην κεφαλή κι από τότε του’γγιξε. Εγώ τον είχα ακούσει, θα σου πώ και πού, στο πανηγύρι στα Καλουδιανά και έπαιζε χαριτωμένα και έλεγε πολλά μαντιναδάκια. Ναι. Και τραγουδούσε κι έναν σκοπό μα τον ήλεγε ανάποδα, του Ενάντιου που λέμε. Μα ήβγαλε κι άλλους σκοπούς καλούς, μα τσοι δυό στερνούς που'χε βγάλει δεν ήτανε καλοί, δεν τσοι παίζαμε κι εμείς μετά γιατί αυτός τότε είχε μπουνταλιάσει και οι σκοποί του οι στερνοί δεν ήτανε σωστοί όπως οι άλλοι...

Ι.Π: Του σημερινούς βιολιστές τους παρακολουθείς; Σου αρέσει κάποιος;

Ν.Χ: Ναι, ασφαλώς. Εγώ όταν πρωτάκουσα να παίζει τούτονα το Νικολάκη, ο Μαύρος, έ ίντα να σου λέω εδά, τα’χασα. Λέω «μα ίντα’ναι τούτονα το κοπέλι;». Ο Μαύρος έβαλε νέα πράματα στο όργανο, στσοι σκοπούς αλλά χωρίς να κάμει μπασταρδέματα. Εμείς παίζαμε με ένα άλλο σύστημα που μάθαμε από τσοι παλαιούς μας, παίζαμε πήδους με το δοξάρι και τραβούσαμε περισσότερες δοξαριές για να βγάλουμε μια στροφή. Ο Μαύρος όμως το άλλαξε αυτό, με μια δοξαριά σου βγάζει ούλη την στροφή ντρέτα και ωραία. Αυτό δεν είναι τέχνη; Έτσα καλά έπαιζε και ένας Λυραντώνης από τσοι Καλάθενες, στο ίδιο σύστημα περίπου με τον Μαύρο αλλά και με το δικό μου, αλλά δεν πρόλαβε να αφήσει μεγάλο έργο γιατί τονε σκοτώσανε οι σκυλογεννημένοι οι Γερμανοί στην κατοχή. Έπαιζε θυμούμαι συχνά έναν σκοπό, τονε λέγαμε «Του Ευθύμη το Σερτό» αλλά εδά δεν τονε κατένε μάλλον να τον παίζουνε, έχω χρόνια να τον απαντήξω αυτόν τον σκοπό. Είναι κι άλλος ένας επάε στην μπάντα μας, του Κουνέλη του Κωσταντή το κοπέλι, ο Μιχάλης, παίζει στσοι πατιές του γέρου του, από τσοι πιο νέους δηλαδή είναι ο καλύτερος αυτός. Και το Κοπανιδάκι(ο Ναύτης) που'ναι στην Αμερική παίζει καλά, έχει δικό του δοξάρι αυτός. Καλά παίζουνε κι οι νεώτεροι κι ούλοι, άμα έχει κανείς μεράκι παίζει καλά... [...]
-----------------------------------------------------------------------------------


Ι.Π: Στα γλέντια παίζατε πάνω σε πίστα;

Ν.Χ: Πίστα; Α, σαν τα παλιολλαδίτικα λέεις; Δεν είχαμε εμείς τέτοια πράματα. Μας βάνανε πάνω σε ένα τραπέζι, ή, ξεστελιώνανε κιαμιά πόρτα και την στένανε σε δυό δοκάρια και ανεβαίναμε πάνω και παίζαμε. Μας βάνανε δυό καρέκλες και καθόμασταν αυτού στην άκρα και παίζαμε. Και από κάτω ήτονε ο κόσμος και μας εθωρούσε και χόρευε...

Ι.Π: Να φανταστώ, δεν παίζατε με μηχανήματα και μεγάφωνα...

Ν.Χ: Να τα βρούμε πού; Πράμα δεν υπήρχε, όργανα στα σκέτα και απού ήθελε ν’ακούσει, άκουε. Μα έκαμε και ησυχία ο κόσμος που πράγματικά ήθελε να απολαύσει τα όργανα και τα τραγούδια. Μπορεί να ήτονε στον γάμο διακόσα άτομα, αλλά σαν αρχινίζαμε να παίζουμε, ερχόντουσαν κοντά μας για να ακούσουνε. Εδά τα τελευταία χρόνια θωρώ τα μηχανήματα και παίζουνε τα νεύρα μου. Χαλά ο κόσμος και δεν ακούγεται διάλε το πράμα. Εγώ δηλαδή αν ήμουν εδά στα καλά μου κι έπαιζα, δεν θα τα έβανα στο πρόγραμμα αυτά. Δεν ευχαριστιούμαι δηλαδή να γροικώ τον σαματά που κάνουνε. [...]
--------------------------------------------------------------------------

[...]

Ι.Π: Θέλω να σε ρωτήσω κάτι. Με τον Γιώργο τον Κουτσουρέλη, καθήσαμε και κοιτάξαμε μαζί τις συνθέσεις συρτών. Παρατήρησα λοιπόν και το είπα και του Γιώργου ότι οι περισσότερες – μην πώ όλες – οι συνθέσεις είναι από την Κίσαμο. Πώς λοιπόν δεν υπάρχουν και συνθέσεις από π.χ. Σελινιώτες, μιας και υπάρχει η ίδια μουσική σχεδόν κι εκεί;

Ν.Χ: Κι οι Σελινιώτες βγάλανε σκοπούς...

Ι.Π: Ναι;

Ν.Χ: Βεβαίως. Ο μέγας βιολάτορας του Σελίνου ήτονε ο Βουράκης ο Γιάννης από την Μονή. Αυτός που λές, εκτός από καλό δοξάρι, έβγαλε καλούς σκοπούς...

Ι.Π: Βουράκης είπες; Τον πρόλαβες αυτόν;

Ν.Χ: Όϊ, ήτονε παλιός αυτός, εγώ δηλαδή δεν τον αντάμωσα ποτές μου. Αλλά ήτονε κι άλλοι στο Σέλινο. Κι ένας Τζιάκης, έπαιζε λυράκι αυτός, είχε βγάλει έναν σκοπό και τον παίζανε συχνά στο Σέλινο. Κι ο Αντώνης ο Κλεινάκης είχε δυό σκοπουλάκια θαρρώ. Μα ήτονε κι άλλοι, παρά δεν τσοι θυμούμαι εδά.

Ι.Π: Ναι αλλά πιο πολύ στην Κίσαμο βγαίνανε οι σκοποί...

Ν.Χ: Ε ναι, επαέ ήτονε και οι περισσότεροι οργανοπαίχτες κι είχανε ας πούμε πιο μαστοριά επειδή ο σερτός έχει μεγαλύτερη πέραση επαέ. Μα και παραπέρα όμως μια εποχή είχανε βγεί σκοποί, κι οι Αποκορωνιώτες και οι Κεραμιανοί δηλαδή είχανε βγάλει σκοπούς δικούς τους.

Ι.Π: Ξέρεις να μου πείς μερικούς;

Ν.Χ: Ο Μιχάλης ο Πλακιανός που λένε, είναι ας πούμε ο πιο μάστορας σε αυτά. Εγώ δηλαδή κατέω μετρημένους να σου πώ, πέντε σκοπούς του. Κι όϊ μονάχα εγώ, κι ο Μαργιάνος τσοι κατέει, κι ο Κωστάκης το Κοπανιδάκι κι ο Γιώργης ο Κουτσουρέλης. Κι ο Καντέρης ο Γιώργης έχει θαρρώ δυό-τρείς σκοπούς και τσ’είχε πατήσει σε πλάκες όταν ήτονε στην Αμερική. Κι ο Γαλαθιανάκης έχει βγάλει έναν σκοπό ωραιότατο, κι ο Κουφιανός που είπαμε προ λίγου είχε και αυτός δικό του σκοπό. Κι είναι κι άλλοι βεβαίως, παρά δεν εκάμανε ντόρο ας πούμε.

Ι.Π: Σαν συνθέτη, ποιόν παραδέχεσαι πιο πολύ;

Ν.Χ: Ούλους τσοι παλαιούς παραδέχομαι εγώ. Ούλους.

Ι.Π: Πιο πολύ όμως δεν ξεχώρισε κάποιος;

Ν.Χ: Γιάε, εγώ δενε πρόλαβα τσοι Κιώρους. Αλλά με αυτά που κατέμε να παίζουμε σήμερα και είναι δικά τωνε, πάει να πεί ότι είχανε μαστοριά. Για τσοι δυό λέω, τον έναν τον Στεφανάκη τον πρόλαβα στα γεράματα του. Κι ύστερα, ο Μαριαναντρίκος έκαμε καλά καλή δουλειά, μας άφηκε κλερονομιά μερικά σερτά που’ναι σκέτο καμάρι. Κι ο Φαντής ο Μανώλης το ίδιο, κι ο Φελεσογιαννάκης κι ο Καραγκιουλές. Γι’αυτό σου λέω, παραδέχομαι ούλους τσοι παλαιούς που μας αφήκανε σκοπούς, δεν ξεχωρίζω κάποιον.

Ι.Π: Τους περισσότερους σκοπούς ποιός όμως τους έβγαλε;

Ν.Χ: Από παλαιούς με ρωτάς;

Ι.Π: Γενικά, από όλα αυτά που μέχρι τώρα γνωρίζεις...

Ν.Χ: Ναι. Ο Τζέγκας θαρρώ ότι έβγαλε τσοι πια πολλούς σκοπούς. Ναι, αυτός. Και μετά είναι ο Κωστής ο Καναρίνης. Αλλά είναι κι άλλοι παλιοί...[...]