ΚΙΣΑΜΙΤΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ: Η ΔΙΑΣΚΕΥΗ, Η ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, Η ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΗ

Μεγάλο κεφάλαιο, που σίγουρα χωρά πολύ συζήτηση. Θέμα αρκετά "εύφλεκτο" θα λέγαμε που πολλές φορές το αντιπαρερχόμαστε. Όμως, όταν κάπου-κάπου στην συνείδηση του κόσμου περνάνε μηνύματα που είναι λανθασμένα, όπως και ότι δημιουργούνται εσφαλμένες εντυπώσεις, θεωρούμε ότι όλα αυτά πρέπει σταδιακά να αποκατασταθούν.

Οι μελωδίες των συρτών σκοπών της Κισάμου, έχουν αποτελέσει την βάση, την μαγιά θα λέγαμε, ώστε αυτό το μουσικό είδος να καταστεί σήμερα το κατεξοχήν και πλέον διαδεδομένο στην κρητική μουσική. Οι αναφορές που έχουμε κάνει λεπτομερώς, τόσο για την καταγωγή του συρτού, όσο και για τις ιδιαιτερότητες των μελωδιών αυτών, βρίσκονται στο blog μας και μπορείτε κάλλιστα να ανατρέξετε οποιαδήποτε στιγμή.
Αυτό που θα θίξουμε σήμερα, έχει να κάνει με τις κισαμίτικες μελωδίες που ηχογραφήθηκαν από τα πρώϊμα χρόνια της κρητικής δισκογραφίας, έως και τα νεώτερα, από καλλιτέχνες που δεν προέρχονται από τον νομό Χανίων και που οι ηχογραφήσεις αυτές, έχουν περάσει στην συνείδηση του κόσμου, ώς "συνθέσεις" αυτών των καλλιτεχνών, αγνοώντας τις αυθεντικές ονομασίες και πνευματικές δημιουργίες. Οι λόγοι που συνέβη αυτό; Πολλοί και διάφοροι, που δεν είναι της στιγμής να αναλυθούν, κι οπως προείπαμε πρίν, το θέμα είναι αρκετά εύφλεκτο και σίγουρα θα δημιουργηθούν παρεξηγήσεις, που όμως μερικές φορές είναι....αναγκαίες....
Όμως πρέπει να αποδίδονται οι "τιμές" στους αυθεντικούς-γνήσιους συνθέτες, που πάσχισαν με τα φτωχά τους μέσα, ώστε εμείς σήμερα να απολαμβάνουμε τους καρπούς τους.
Θα παραθέσουμε μια σειρά περίπου τριάντα παραδειγμάτων και θα αντιπαραβάλουμε δίπλα με την αυθεντική ονομασία του εκάστοτε σκοπού. Βέβαια, τα παραδείγματα είναι εκατοντάδες, τόσο των διασκευών-αντιγραφών και ίσως...παραποιήσεων, όσο και των καλλιτεχνών. Απλά θα σας δώσουμε μια μικρή εικόνα των πιο "τρανταχτών" παραδειγμάτων, που πολύς κόσμος θεωρεί σήμερα ότι είναι "συνθέσεις" των εκάστοτε μουσικών που τις ηχογράφησαν.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι διασκευές αυτές παρουσιάζονται αυτούσιες, δηλαδή, χωρίς να αλλαχθούν τα βασικά στοιχεία της μελωδίας. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις όπως θα παρατηρήσετε, υπάρχει η βασική φόρμα του σκοπού, αλλά παραλλάσονται κάποια δομικά γυρίσματα. Επίσης, θα δείτε ότι αρκετοί μουσικοί χρησιμοποιούν μια στροφή από έναν κισαμίτικο σκοπό, μιά άλλη στροφή από έναν άλλον κισαμίτικο σκοπό και τους συνδέεουν σε μία μελωδία "προσωπικής...έμπνευσης"....

Και για να μην υπάρχει κάποιο πρόβλημα, θα τονίσουμε ξανά ότι σκοπός μας δεν είναι να μειώσουμε την προσφορά κανενός από τους καλλιτέχνες, απλά να δώσουμε την σωστή εικόνα και την ιστορία των πατροτήτων των σκοπών αυτών.

1)."Περβολιανός Συρτός" του Εμ.Λαγού. Αυθεντική ονομασία "Νοχιανός συρτός" του Νικ. Αποστολάκη(Τσιλαρίδη).

2). "Συρτός Σελινιώτης" του Αντ.Παπαδάκη(Καρεκλά). Αυθεντικές ονομασίες των σκοπών "Ακολουθία Κοτσιανού" του Φαντομανώλη, Αερινιώτης του Φελεσογιάννη.

3). "Κουτρουλιανό Νερό" του Αλέκου Καραβίτη. Αυθεντική ονομασία σκοπού, "Συρτός του Κιώρου" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη-Κιώρου 3ου.

4). "Σφακιανός Συρτός" του Εμ.Λαγού. Αυθεντικές ονομασίες, "Μεραδιανός Συρτός" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη  - Κιώρου 3ου, "Πυργιανός Συρτός" του Ανδρέα Μαριάνου.

5). "Κεφαλιανός Συρτός" του Εμ.Λαγού. Αυθεντικές ονομασίες, "Γιουσούφης Συρτός" του Μ.Καραγκιουλέ, "Σηρικαριανός συρτός" του Ανδρέα Μαριάνου.

6). "Πόσες φορές γλυκά-γλυκά" του Νικ.Παπαδογιάννη. Αυθεντικές ονομασίες "Συρτός του Ματζουράνα" του Γ.Αντωνογιαννάκη(Ματζουράνα), "Τριαλώνης συρτός" του Κων/νου Μπουλταδάκη(Καναρίνη).

7). "Αν μ'αρνηθείς καμιά φορά" του Θαν.Σκορδαλού. Αυθεντική ονομασία, "Εσπερινός συρτός" του Αντ.Τριανταφυλλάκη (Κιώρου 2ου).

8). "Στων αμαθιώ σου τη φωτιά" του Θαν.Σκορδαλού. Αυθεντικές ονομασίες, "Λυριδιανός συρτός" του Αντ.Τριανταφυλλάκη(Κιώρου 2ου), "Βοριάς Συρτός" του Ανδρέα Μαριάνου.

9). "Φαντάστηκα τον ουρανό" του Θαν.Σκορδαλού(1η ενότητα). Αυθεντική ονομασία, "Τυλιφιανός συρτός" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη(Κιώρου 1ου).

10). "Τι με ωφελεί να σ'αγαπώ" του Θαν.Σκορδαλού. Αυθεντικές ονομασίες σκοπών, στην 1η στροφή "Κοτσιανός Συρτός" του Φαντομανώλη, στην 2η στροφή(ρεφραίν), "Παλαιοκαστρινός Συρτός" του Αντ.Τριανταφυλλάκη (Κιώρου 2ου).

11). "Μοιάζουν πολύ της θάλασσας" του Θαν.Σκορδαλού. Αυθεντική ονομασία, "Φουρνιανός Συρτός" του Γ.Κουτσουρέλη.

12). "Συ' μ'εμαθές πως αγαπούν" του Θαν.Σκορδαλού (1η ενότητα). Αυθεντική ονομασία, "Βατολακιανός Συρτός" του Κ.Παπαδάκη(Ναύτη).

13). "Κόσμο δεν θέλουν να θωρούν" του Θαν.Σκορδαλού (1η ενότητα). Αυθεντική ονομασία, "Κόντρας Συρτός" του Γ.Αντωνογιαννάκη(Ματζουράνα).

14), "Σαν της Μαδάρας το βουνό" του Θαν.Σκορδαλού. Αυθεντική ονομασία "Συρτός Χαραυγή" του Ηλία Δροσερού.

15), "Πολλές φορές στον ύπνο μου" του Γ.Καλογρίδη. Αυθεντικές ονομασίες, "Κουκουναριανός Συρτός" και "Συρτός του Μανιά" του Γ.Μανιατάκη (Μανιατογιάννη).

16), "Ξενιτεμένο πουλί" του Κ.Μουντάκη. Αυθεντική ονομασία "2ος Καραγκιουλές συρτός" του Μ.Καραγκιουλέ.

17), "Τέσσερις είναι οι μάρτυρες" του Κ.Μουντάκη. Αυθεντική ονομασία, "Σφηναριώτικος Συρτός" του Κ.Μπουλταδάκη (Καναρίνη).

18), "Αν έχει ο Άδης ομορφιές" του Λ.Κλάδου. Αυθεντική ονομασία, "Μελισσιανός Συρτός" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη (Κιώρος 1ος).

19), "Μαύρες φορεσιές" του Λ.Κλάδου. Αυθεντική ονομασία, "Ακολουθία Μπαρμπουνιού" του Νικ.Τσέγκα.

20). "Στην μπόρα στέκω το κορμί" του Λ.Κλάδου. Αυθεντική ονομασία, "Παραλλαγή Χανιώτικου" του Γ.Βουράκη(Βουρογιάννη).

21), "Εμίσεψες μου φώς μου" του Λ.Κλάδου. Αυθεντικές ονομασίες, "1ος Καραγκιουλές" του Μ.Καραγκιουλέ (1η στροφή) - "Βοριάς Συρτός" του Ανδρέα Μαριάνου (2η στροφή), "Συρτός του Τσέγκα Ανώνυμος", του Νικ.Τσέγκα.

22), "Σφάλματα κάναμε και οι δυό" του Λ.Κλάδου. Αυθεντική ονομασία "Συρτός του Βουρογιάννη), του Γ.Βουράκη(Βουρογιάννη).

23), "Μαδάρες μου Χανιώτικες" του Β.Σκουλά. Αυθεντική ονομασία "2ος Λουσακιανός Συρτός" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη (Κιώρος 1ος).

24), "Καινούρια αγάπη" του Β.Σκουλά. Αυθεντική ονομασία "Ακολουθία Μπαρμπουνιού" του Νικ.Τσέγκα, "1ος Καραγκιουλές" του Μ.Καραγκιουλέ.

25). "Ανάθεμα σε λογισμέ" του Β.Σκουλά (2η ενότητα). Αυθεντική ονομασία "Αζογυριανός συρτός" του Νικ.Τσέγκα.

26), "Καράβι" του Β.Σκουλά. Αυθεντική ονομασία, "Μπαλαμπιανός Συρτός" του Βασ.Παπαδάκη(Κοπανίδη).

27), "Συρτός Ηρακλειώτικος" του Ζαχ.Μελεσανάκη. Αυθεντικές ονομασίες, "Νέος Γραμπουσιανός" και "Καλουδιανός Συρτός" του Κ.Παπαδάκη (Ναύτη).

28), "Πάντα θλιμμένη χαραυγή" των Αφών Φραγκιαδάκη. Αυθεντική ονομασία, "Κολυμπαριανός Συρτός" του Νικ.Σαριδάκη (Μαύρου).

29), "Ξενύχτης" του Αλ.Πολυχρονάκη. Αυθεντική ονομασία, "Μελισσιανός συρτός" του Στεφ.Τριανταφυλλάκη (Κιώρου 1ου).

30),"Συρτά του Στραβού", του Μ.Πασπαράκη(Στραβού). Ηχογραφήσεις του Νικ.Αεράκη. Αυθεντικές ονομασίες σκοπών, "Χανιώτικος συρτός" αγνώστου συνθέτη, "Θερισσιανός Συρτός" του Νικ.Χάρχαλη, "3ος Λουσακιανός Συρτός" του Αντ.Τριανταφυλλάκη(Κιώρου 2ου), "Ηλέκτρα Συρτός" του Ι.Φελεσάκη(Φελεσογιάννη), "Συρτός του Νικηφόρου", του Νικ.Μαυροδημητράκη.

ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΚΑΝΟΥΝ ΛΑΘΗ....;

Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να μειώσουμε την αξία κάποιων μεγάλων μουσουργών της πατρίδας μας. Το έργο τους, η προσφορά τους, δεν έχει ανάγκη από καμία υποβάθμιση.
Τι συμβαίνει όμως όταν μερικοί συνθέτες, ίσως λόγω της αγάπης που τρέφουν προς την ιδιαίτερη τους πατρίδα, μπλέκονται με την παραδοσιακή μουσική αυτής.
Στην Κρήτη, υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις που οι μεγάλοι μας συνθέτες, άθελα τους ίσως, παρουσίασαν κάποια παραδοσιακά μουσικά τραγούδια, διασκευάζοντάς τα, δίνοντας τους όμως είτε ατυχέστατες ονομασίες, είτε παραποιόντας τα. Και σε κάποιες περιπτώσεις, παρουσιάζονται ώς οι συνθέτες αυτών!
Ο αξέχαστος Μάνος Χατζηδάκις, στα πλαίσια της κινηματογραφικής ταινίας "Το νησί των Γενναίων", διάλεξε να διασκευάσει έναν παραδοσιακό χανιώτικο συρτό, τον Σελινιώτικο του Βουρογιάννη, ατυχέστατα όμως και είναι πολλοί αυτοί που σήμερα θεωρούν ότι η συγκεκριμένη μελωδία είναι σύνθεση του Χατζηδάκι!
Ο μέγιστος(και προσωπικά αγαπημένος) Μίκης Θεοδωράκης, στον περίφημο Ζορμπά, δημιούργησε το παγκοσμίως γνωστό "συρτάκι", που δεν ήταν τίποτα άλλο από τον Αρμενοχωριανό συρτό του Κουτσουρέλη. Μάλιστα, υπήρξε μια σχετική αντιδικία μεταξύ των δύο μουσικών.
Ο μεγάλος μας συνθέτης, Γιάννης Μαρκόπουλος, έκανε πράξη την φράση του "Επιστροφή στις ρίζες", χρησιμοποιόντας παραδοσιακά όργανα και ώς φανατικός Κρητικός, επέλεξε να εργαστεί με βάση κάποια κρητικά τραγούδια. Στα περίφημα "Ριζίτικα", η ενορχήστρωση ήταν πολύ μακριά από την γνήσια δομή των τραγουδιών και την δωρικότητα τους, παραπέμποντας ίσως σε άλλες μελωδίες που ουδεμία σχέση έχουν με την αυστηρή ακουστική των τραγουδιών αυτών. Στο τραγούδι "Ο χορός του Σήφακα" δεν διασκευάζεται τίποτα άλλο εκτός από τον Σελινιώτικο του Βουρογιάννη, που όμως συνθετικά σε αυτό τον δίσκο αποδίδεται στον Μαρκόπουλο! Επίσης, σε κάποια δισκογραφική δουλειά με τον Χαράλαμπο Γαργανουράκη, παρουσιάζεται ο "Ουράνιος συρτός" και ο "Αιώνιος συρτός" που δεν είναι τίποτα άλλο από τον Χανιώτικο, τον'Β Λουσακιανό και τον Συρτό του Μπαλαμπού. Κι εκεί, εμφανίζεται ώς συνθέτης ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Είναι πολλά τα παραδείγματα που μπορούμε να δώσουμε, δεν είναι όμως αυτός ο στόχος του παρόντος κειμένου. Το αποτέλεσμα είναι, ότι μερικές κλασσικές κρητικές μελωδίες αποτέλεσαν μέρος της δισκογραφικής δουλειάς των μεγάλων μας συνθετών, χωρίς όμως να αναγνωριστούν οι γνήσιες πατρότητες και καταβολές αυτών των μελωδιών, αντιθέτως, στην συνείδηση του κόσμου περνάνε ώς εμπνεύσεις των ανωτέρω συνθετών, αδικόντας εμφανέστατα τους πραγματικούς συνθέτες τους.

ΓΙΩΡΓΗΣ ΜΑΡΙΑΝΟΣ.....ΣΥΝΘΕΤΗΣ;

Βιολί: Γιώργης Μαριάνος



Αφορμή για αυτό το κείμενο είναι μια συζήτηση που είχα τις προάλλες με κάποιον φίλο από το Ρέθυμνο, ο οποίος υποστήριζε με σθένος ότι ο Γιώργης Μαριάνος είχε συνθέσει κάποιους σκοπούς συρτών. Ξέρω καλά ότι ο Μαριάνος μπορεί να ήταν ένας δεινός δεξιοτέχνης του βιολιού, όμως δεν είχε συνθέσει κάποια συρτά. Παρόλα αυτά, έψαξα, ρώτησα, ερεύνησα πάλι την δημιουργική πλευρά του Μαριάνου. Το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο: Καμία απολύτως σύνθεση δεν αποδίδεται στον Γιώργη Μαριάνο. Είναι πολύ εύκολο όμως το να δημιουργηθεί κάποιο μπέρδεμα, κι αυτό γιατί, ο πατέρας του Γ.Μαριάνου, ο Αντρέας Μαριάνος ή Μαριαναντρίκος, ήταν όντως συνθέτης κρητικών συρτών. Στο blog μας που περιέχεται το βιογραφικό του Μαριαναντρίκου, μπορεί κανείς να ανατρέξει και να δεί τις συνθέσεις του, που σχεδόν όλες παίζονται μέχρι τις μέρες μας.

Και ένα άλλο μπέρδεμα που μπορεί να δημιουργηθεί: Σε κάποιον δίσκο του ο Ναύτης, παίζει έναν σκοπό με ονομασία "Συρτός του Μαριάνου". Με την διαφορά όμως, ότι είναι σύνθεση του Ναύτη, αφιερωμένη στην μνήμη του Γιώργη Μαριάνου.
Ο Γιώργης Μαριάνος έγραψε την δική του, λαμπρή ιστορία. Όχι όμως σαν συνθέτης, αλλά σαν μεγάλος δεξιοτέχνης, σαν δάσκαλος του βιολιού, σαν δάσκαλος των συρτών σε αρκετούς λυράρηδες τότε που τα συρτά ήταν άγνωστα από τον Αποκόρωνα και πέρα και βέβαια, σαν μια λεβέντικη παρουσία στα κρητικά μουσικά δρώμενα.

ΤΑ "ΣΥΡΤΑ ΤΟΥ ΡΟΔΙΝΟΥ", ΟΙ ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Είναι πολύ εύκολο στις μέρες μας να δημιουργηθούν έννοιες που οφείλονται καθαρά σε κάποια παρεξήγηση και να υπάρξει κάποιο σχετικό μπέρδεμα, το οποίο όμως να καλλιεργηθεί και να περαστεί στην συνείδηση του κόσμου. Και για να ξεκαθαρίσουμε κάτι εξ αρχής: Στην προκειμένη δεν έχουμε ούτε τον σκοπό, ούτε και την διάθεση να μειώσουμε τον μεγάλο αυτόν λυράρη, αλλά ούτε και να απομυθοποιήσουμε το πρόσωπο του. Ίσα ίσα, ο Ανδρέας Ροδινός έχει γράψει την δική του ιστορία, καθ’όλα σεβαστή.

Το 1933, ο Ανδρέας Ροδινός μαζί με τον Γιάννη Μπερνιδάκη ηχογράφησαν μια σειρά από συρτά και λόγω της ασθένειας και του σύντομου και άδικου θανάτου του Ροδινού, πέρασαν στην ιστορία αλλά και στην σφαίρα του θρύλου ως «Τα συρτά του Ροδινού». Και για την ιστορία να πούμε ότι οι δίσκοι αυτοί φέρουν τους κωδικούς και τις ονομασίες : Αποκορονιώτικος συρτός, 1933 (Δίσκος ODEON GA 1649) και Κισσαμιώτικος συρτός, 1933 (Δίσκος ODEON GA 1649). Αυτοί οι δίσκοι ηχογραφήθηκαν στο στούντιο του Ζαππείου στην Αθήνα .

Ποια είναι όμως η αλήθεια για τα εν λόγω συρτά και ποια από αυτά είναι προσωπικές συνθέσεις του Ροδινού;

Γνωρίζουμε ότι εκείνη την περίοδο, τα συρτά ίσα ίσα που χορεύονταν στην υπόλοιπη Κρήτη και δεν είχαν ακόμα καθιερωθεί στο τοπικό ρεπερτόριο. Αυτά τουλάχιστον έχουν διασωθεί από μαρτυρίες Ρεθυμνιωτών μουσικών όπως ο Αλ.Καραβίτης, ο Καρεκλάς, ο Φουσταλιέρης, ο Στραβός, ο Μουζουράκης, ο Κώστας Μουντάκης, ο Γερασιμος Σταματογιαννάκης κ.α. Τι έγινε όμως και ο Ροδινός ηχογράφησε αυτούς τους σκοπούς;

Από όσο γνωρίζουμε ,οι πρώτοι μουσικοί που ηχογράφησαν συρτά στην Κρήτη ήταν ο Νικολής Χάρχαλης και ο Νικ.Κατσούλης ή Κουφιανός στα μέσα της δεκαετίας του ’20. Προηγείται όμως ο Γ.Καντέρης αλλά και ο Χαρίλαος Πιπεράκης που λόγω της προηγμένης τεχνολογίας στην Αμερική, είχαν ηχογραφήσει εκείνα τα χρόνια μια σειρά από πολλούς δίσκους. Συγκεκριμένα, το 1917 ο Χαρίλαος είχε ηχογραφήσει έναν δίσκο που περιείχε τον "Κισαμίτικο" και τον "Κρητικό" συρτό,τα οποία συρτά ήταν παλιές κισαμίτικες μελωδίες, διασκευασμένες από τον Χαρίλαο με ένα ιδιαίτερο λυρικό σχεδόν στύλ (μην ξεχνάμε ότι ο Χαρίλαος είχε φύγει πολύ νέος και ως εκ τούτου, δεν είχε αφομοιώσει σωστά κάποιες μελωδίες). Αυτό τον δίσκο τον έστειλε ο Χαρίλαος στον Μαθιουδάκη τον χωροφύλακα στο Ρέθυμνο. Ο Μαθιουδάκης κατόπιν με τον Φραγκάκη που διατηρούσε δισκοπωλείο τότε και μαζί με τον Μαν.Σταγάκη και τον Στ. Φουσταλιέρη, πήραν τον δίσκο αυτόν, πήγαν και τον έδωσαν στον Ροδινό και στον Μπαξεβάνη ώστε να μάθουν τους σκοπούς αυτούς και να τους ηχογραφήσουν, προτού τους ηχογραφήσει κάποιος άλλος. Τα παραπάνω γεγονότα είναι αληθή 100% και έχουν διασωθεί και από τους Μαθιουδάκη-Φραγκάκη αλλά και από τον Στέλιο Φουσταλιεράκη κι έχουν καταγραφεί. Ο Ροδινός λοιπόν έκανε πολλές πρόβες σε αυτούς τους σκοπούς του δίσκου του Χαρίλαου, κι όταν θεώρησε ότι τους έχει εμπεδώσει, πήγε με τον Μπαξεβάνη και τους ηχογράφησε μαζί με άλλους δύο - τρείς σκοπούς, τους οποίους ο Ροδινός είχε μάθει από τον Μαριάνο, κατά δήλωση του Μαριάνου, όταν είχε βρεθεί για κάποιο διάστημα στα Χανιά. Αυτοί λοιπόν οι σκοποί ηχογραφήθηκαν και λόγω του τραγικού και πρόωρου θανάτου του Ροδινού, έμειναν στην ιστορία ως «Συρτά του Ροδινού». Όπως καταλαβαίνουμε, δεν υπάρχει κανένα συνθετικό-προσωπικό έργο του Ροδινού στην συγκεκριμένη ηχογράφηση, είναι όλα διασκευές παλαιοτέρων κισαμίτικων συρτών και οι περισσότερες είναι ατυχώς παραλλαγμένες, αφού όπως είναι επόμενο, ο Ροδινός δεν πρόλαβε να αφομοιώσει το χρώμα και την δομή αυτών των σκοπών.
Δυστυχώς όμως, πολλοί είναι αυτοί που το αγνοούν και το χειρότερο όλων, θεωρούν ότι σκοποί όπως ο Χανιώτικος, ή, ο Σελινιώτικος είναι δημιουργίες του Ροδινού! Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την διαστρέβλωση μιας ολόκληρης μουσικής κουλτούρας και την δημιουργία ενός μύθου που δεν έχει βάσεις. Σίγουρα, ο Ροδινός καλά έκανε και τα ηχογράφησε ώστε να υπάρχουν αυτά τα τραγούδια, όμως αυτό που έγινε μετά τον θάνατο του δημιουργεί τις όποιες σκιές. Και εννοείται βέβαια ότι ο Ροδινός πρέπει να μείνει φωτεινό παράδειγμα ως ένας παλιός μάστορας της λύρας για όλους τους νεωτέρους διότι κι αυτός με την σειρά του έχει αφήσει τα δικά του σημάδια στην ιστορία της κρητικής μουσικής παράδοσης.

Παραθέτουμε τις γνήσιες ονομασίες των σκοπών που ηχογραφήθηκαν κατά σειρά από τον Ροδινό, σύμφωνα με τις γνήσιες πατρότητες που έχουν διασωθεί και παίζονται ακόμα και σήμερα σήμερα στα Χανιά:

1) Χανιώτικος συρτός αγνώστου συνθέτη, χρονολογείται από το 1453
2) ΄Β Λουσακιανός συρτός του Κιώρου, χρονολογείται από το 1752
3) Αερινιώτης συρτός του Φελεσογιάννη, χρονολογείται από το 1896
4) Σελινιώτικος συρτός του Βουρογιάννη, χρονολογείται από το 1866
5) Ηλέκτρα συρτός του Φελεσογιάννη, χρονολογείται από το 1908
6) Καρεφυλλιανός συρτός του Καναρίνη, χρονολογείται από το 1866
7) Τοπολιανός συρτός του Φαντομανώλη, χρονολογείται από το 1922
8) Βουλγαριανός συρτός του Ζερβού, χρονολογείται από το 1928

ΝΙΚΟΛΗΣ ΤΣΕΓΚΑΣ

Με τον Δ.Χριστοφοράκη και τον Στ. Λαϊνάκη

Στο καϊκι με την γυναίκα του την Μαρία (Οι παραπάνω φωτογραφίες είναι από το αρχείο του Ανυφαντάκη)

1900 - 1966

«Γραμβούσα με το κάστρο σου στον κόσμο ξακουσμένη, κι από τον Τσέγκα τον ψαρά χιλιοτραγουδισμένη». Έχουν περάσει πολλά χρόνια από εκείνη την μαύρη ημέρα που έφυγε από την ζωή ο Νικολής Τσέγκας, κι όμως, ο θρύλος που τον συνοδεύει ακόμα είναι μεγάλος. Υπήρξε ένας εκ των σπουδαιοτέρων λαϊκών συνθετών της κρητικής μουσικής. Ένας άνθρωπος γνήσιος, χωρίς ίχνος υποκρισίας και εγωισμού. Παθιασμένος με την θάλασσα και την μουσική. Για αυτόν, ιεροτελεστία το ψάρεμα, αλλά ιεροτελεστία και η μουσική του ενασχόληση. Η καταγωγή του Τσέγκα ήταν από τα Βάτικα Λακωνίας. Ο πατέρας του, ψαράς κι αυτός, ήρθε και ρίζωσε στην Κίσαμο κι εκεί ο Νικολής μεγάλωσε και γαλουχήθηκε με τους ήχους των συρτών, των βιολιών και των λαγούτων. Όλη η ζωή του, ένα τραγούδι. Τραγουδούσε στο ψάρεμα, πάνω στην βάρκα, στο πλέξιμο των διχτυών, στα καφενεία και στις παρέες, στα υπαίθρια νοσταλγικά γλέντια εκείνης της εποχής. Τραγουδούσε με ινάτι, με μεράκι. Όλοι οι οργανοπαίχτες της Κισάμου ήταν φίλοι του. Όλοι τον γνώριζαν και τον ανέβαζαν στο πάλκο να τραγουδήσει έναν σκοπό. Ο Μιχάλης Κουνέλης έλεγε: «ένα κατοσταράκι κρασί να του έβαζες, αυτό ήταν η χαρά του. Και μετά, δεν τον έκανε κανείς ζάφτι στο τραγούδι». Ο Τσέγκας δεν έπαιζε κανένα μουσικό όργανο, δεν είχε σπουδάσει μουσική με την απόλυτη έννοια. Παρόλα αυτά, οι συνθέσεις του είναι απόλυτα σωστές κι εναρμονισμένες με την υφή και την ακουστική της κισαμίτικης μουσικής. Τα συρτά του, αψεγάδιαστα, πλούσια σε ρυθμό και σε βάθος γυρισμάτων. Που τα συνέθεσε; Μα, στο πέλαγος, στην βάρκα πάνω. Τα κρατούσε στην μνήμη του παίζοντας «μπουκόλυρα», δηλαδή, σφυρίζοντας τα, μιμούμενος τον ήχο του οργάνου. Αιτία έμπνευσης γι’αυτόν ήταν μια καλή ψαριά, η γαληνεμένη θάλασσα, το ίδιο του το μεράκι εν κατακλείδι. Περπατούσε από την μία άκρη του καστελλιανού «τσαρσιού» έως την άλλη, έχοντας κρεμασμένο στα δάχτυλα του ένα μεγαλόπρεπο μπαρμπούνι και τραγουδούσε με την βραχνή του φωνή «έλα, άχι μπαρμπούνι μου…» . Κι άκουγαν όλοι το τραγούδι του, τον σκοπό του και τον συνόδευαν τραγουδιστά σε όλο το Καστέλλι. Όταν δέ, είχε κάποιον σκοπό στα σκαριά, για να μην τον ξεχάσει, δεν έλεγε ούτε καλημέρα σε κανέναν για να μην τον απασχολήσουν και τον μπερδέψουν. Έμπαινε στο καφενείο του Γιώργη Κουτσουρέλη και του έλεγε «ούλους τσοι κερατάδες τσοι Καστελλιανούς τσ’απάντηξα σήμερα και παρολίγο να ξεχάσω τον σκοπό». Με τον Κουτσουρέλη είχε στενή συνεργασία, όπως και με τον Ναύτη, τον Χάρχαλη κ.α. Συνθετικά σήμερα, του αποδίδονται οι μελωδίες Γραμπουσιανός συρτός, Μπαρμπούνι συρτός, Ακολουθία Μπαρμπουνιού, Κακράπης συρτός και Αζογυριανός. Αυτές είναι οι μελωδίες που παίχτηκαν περισσότερο και ηχογραφήθηκαν. Δεν είναι όμως μόνο αυτές οι συνθέσεις του. Υπάρχουν κι άλλες πολλές, ανέκδοτες ως επι το πλείστον, αν και ο Θοδωρής Πολυχρονάκης, αυτός ο εξαίσιος βιολιστής, πρίν λίγα χρόνια ηχογράφησε μερικούς από τους ξεχασμένους σκοπούς του Τσέγκα. Και λίγα λόγια για τον Κακράπη συρτό. Ο Κακράπης, πήρε το όνομα του από την ομώνυμη ξέρα, γύρω στα πενήντα μέτρα βάθος που βρίσκεται ανάμεσα από τον Ποντικό και την Γραμβούσα. Η ψαριά του Τσέγκα εκείνη την μέρα ήταν μεγαλόπρεπη, ροφοί και βλάχοι. Από την χαρά του συνέλαβε αυτό τον σκοπό που όμοιος του δεν υπήρχε, αλλά ούτε και σήμερα υπάρχει , διότι αποτελεί τον πιο δύσκολο και δαιδαλώδη σκοπό συρτού στην κρητική μουσική μέχρι και τις μέρες μας. Έχει συντεθεί σε σαράντα μουσικά μέτρα με πολλά γυρίσματα (μερικοί λένε ότι έχει δέκα γυρίσματα). Ο Τσέγκας με το ασπούδαστο μυαλό, κατόρθωσε να συνθέσει την σπουδαιότερη και δυσκολότερη μελωδία στην ιστορία του κρητικού συρτού. Σύμφωνα με πολλούς ειδήμονες, ο Ναύτης, ο Κουτσουρέλης κι ο Χάρχαλης έπαιζαν πιο σωστά από όλους τον συρτό αυτόν. Το έργο του Τσέγκα είναι δύσκολο να το απαριθμήσουμε σήμερα, μιας και όπως προείπαμε, είναι πολλές οι ανέκδοτες συνθέσεις του, αλλά και πολλές οι συνθέσεις που τις καπηλεύτηκαν κάποιοι άλλοι εις βάρος του. Το τέλος του Τσέγκα, ήταν τραγικό. Στις 8 του Δεκέμβρη του 1966 χάθηκε στα νερά της λατρεμένης του Γραμβούσας, μετά από μια φοβερή τρικυμία, λίγες ώρες πρίν σημειωθεί το μεγάλο ναυάγιο του πλοίου «Ηράκλειο» στην Φαλκονέρα. Η γυναίκα του, η κυρά –Μαρία, δεν μπόρεσε να τον κρατήσει πάνω στην βάρκα, κι έτσι ο μεγάλος συνθέτης και τροβαδούρος πνίγηκε. Στο σημείο που χάθηκε, έχει αναγερθεί μνημείο προς τιμήν του από τον σύλλογο προβολής Κισάμου «Η Γραμβούσα». «Να’τανε τρόπος να μιλούν ο Σπάθας κι η Γραμπούσα, τον Τσέγκα υπερήφανα θα το’νε χαιρετούσαν».

Ακούστε τον Θ.Πολυχρονάκη στον Κακράπη και στον Αζογυριανό του Τσέγκα.

ΚΙΩΡΟΙ - ΟΙ ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΕΣ

Στα δεξιά: Αντωνάκης Κιώρος ο νεώτερος. Από το φωτογραφικό μπλόγκ του Ανυφαντάκη.

Κιώρος ο Ά

Το να ονομαστεί κάποιος ώς "πρωτομάστορας", σίγουρα είναι μεγάλη υπόθεση. Σημαίνει πολλά πράγματα. Μα σίγουρα, σημαίνει ότι αυτός έχει βάλει τα θεμέλια. Και οι Κιώροι αυτό έκαναν, έβαλαν τα θεμέλια, άνοιξαν το μονοπάτι. Σε δύσκολες εποχές, μακρινές, που φαντάζουν πρωτόγονες, οι Κιώροι έδρασαν, άκμασαν, δίδαξαν και γαλούχησαν ολόκληρες γενιές. Τι κι αν σήμερα γίνονται αφιερώματα για άλλους....πρωτομάστορες της εποχής του μεσοπολέμου και της μεταπολεμικής περιόδου; Λές και τότε γεννήθηκε η κρητική μουσική.Μάλλον όμως,μαθητούδια είναι μπρός στο μεγαλείο των Κιώρων.
Το πραγματικό τους επίθετο είναι Τριανταφυλλάκηδες, όμως λόγω του προβλήματος όρασης - προφανώς γεννετικού - ονομάστηκαν Κιώροι (λόγω του έντονου αλληθωρισμού/στραβισμου που είχαν όλοι).
Τόπος καταγωγής τους, ο Γαλουβάς των Λουσακιών Κισάμου. Οι Λουσακιές, με την μεγάλη προσφορά στην κρητική μουσική: Τον συρτό!
Οι πρωτομάστορες βιολιστές λοιπόν ήσαν:

1). Στέφανος Τριανταφυλλάκης από τον Γαλουβά, εξαίσιος βιολιστής που άκμασε από το 1740 έως το 1790. Πρωτόπαιξε τον Κρητικό συρτό στα Πατεριανά Κισάμου το 1750 και συνέθεσε τον 'Α Λουσακιανό συρτό(άγνωστη μελωδία στις μέρες μας), τον 'Β Λουσακιανό συρτό, τον Μελισσιανό συρτό, τον Τυλιφιανό συρτό και τον Περβολιανό συρτό. Επίσης, συνέθεσε ή, διαμόρφωσε, τις 12 μελωδίες που απαρτίζουν το ΓΝΗΣΙΟ πεντοζάλι το 1770 στην Ανώπολη Σφακίων.

2). Αντώνης Τριανταφυλλάκη από τον Γαλουβά, γιός του Στέφανου, άκμασε από το 1780 έως το 1830 περίπου κι εκτός από το ταλέντο που κληρονόμησε από τον πατέρα του, κληρονόμησε και το οξύ πρόβλημα όρασης. Συνθετικά του αποδίδονται οι μελωδίες Παλαιοκαστρινός συρτός, ο Γ' Λουσακιανός συρτός, ο Λυριδιανός συρτός, ο Σασαλιανός συρτός και ο Εσπερινός συρτός..

3). Στέφανος Τριανταφυλλάκης από τον Γαλουβά, γιός του Αντώνη, άκμασε από το 1840 έως το 1890 και από μαρτυρίες του Κουνελοκωστή στον γιό του Μιχάλη Κουνέλη, αλλά και από μαρτυρίες του Ν.Χάρχαλη, ήταν ο καλύτερος δεξιοτέχνης της γενιάς του και ίσως ο καλύτερος της οικογένειας των Κιώρων. Στην κατοχή του είχε ένα παμπάλαιο βιολί Στραντιβάριους που μετέπειτα ήρθε στα χέρια του Κουνελοκωστή. Το πρόβλημα όρασης ήταν εντονότατο και σε αυτόν, αλλά και στον γιό του τον Αντωνάκη που ερασιτεχνικά συνέχισε την οικογενειακή παράδοση. Συνθετικά του αποδίδονται οι σκοποί Μεραδιανός συρτός, ο Γαλουβιανός συρτός, ο Συρτός της Νύχτας, ο Συρτός του Κιώρου και ο Λοξός συρτός.

Αυτοί λοιπόν είναι οι περίφημοι Κιώροι, οι πραγματικοί πρωτομάστορες της κρητικής μουσικής παράδοσης που με το βιολί τους έγραψαν λαμπρές μουσικές σελίδες στην ιστορία του πολιτισμού μας.

Η παρακάτω μαντινάδα είναι αφιερωμένη στην σημασία και στην προσφορά αυτών:

"Ποτέ δεν πρέπει τα κλαδιά τση ρίζας να ξεχνούνε
γιατί η ρίζα αν χαθεί, κι αυτά θα ξεραθούνε."

ΝΙΚΟΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ - ΖΕΡΒΟΣ

1899 - 1964

Από την μουσική οικογένεια των Φαντήδων και ο Ν.Φαντάκης ή Ζερβός. Βέβαια, το παρατσούκλι του, επισκίασε εντελώς το επώνυμο του. Ο Νικολής ο Ζερβός. Έτσι έμεινε στην συνείδηση του κοσμου. Από τα Κοτσιανά Κισάμου του νομού Χανίων ο Ζερβός, ήταν ανηψιός του περίφημου βιολιστή, του Φαντομανώλη. Λίγα χρόνια νεώτερος από τον μεγάλο Γιώργη Μαριάνο, κι όσοι είχαν την τύχη να τον ακούσουν έλεγαν ότι το παίξιμο του είχε στοιχεία τόσο από τον Φαντομανώλη, όσο κι από τον Μαριάνο. Ένα όμως ήταν το λαμπρό χαρακτηριστικό του. Ήταν ζερβόχειρας, κρατούσε δηλαδή το δοξάρι με το αριστερό αλλά χωρίς όμως να αλλάζει αντιστοίχως και την διάταξη των χορδών!Πώς το κατάφερνε αυτό; Άγνωστο. Έπαιζε όμως και με το δεξί το ίδιο καλά. Σίγουρα, μεγάλη τέχνη αυτό. Οι συνθέσεις του σήμερα είναι κλασσικότατες. Συρτός του Ζερβού, Βουλγαριανός συρτός (ο οποίος αποτελεί την τελευταία ενότητα στα συρτά που ηχογράφησε ο Ροδινός), Καμάρι συρτός, Συντέκνισσα συρτός. Μέχρι που έφυγε άξαφνα από την ζωή, συνέχιζε να παίζει ακμαιότατος και να προσφέρει τις δοξαριές του σε όλη την Κίσαμο. Κι ένα λαμπρό χαρακτηριστικό από μια ιστοριούλα: Έπαιζε στα χρονια του εμφυλίου σε ένα πανηγύρι στο Βουλγάρω Κισάμου. Ένας που είχε πιεί πολύ, από το μεθύσι του, σηκωνόταν συνέχεια και χόρευε και πετούσε στα όργανα αρκετά για την εποχή χρήματα. Αλλά ήταν πολύ φτωχός. Και τα χρήματα αυτά μόλις τα είχε πάρει από λίγο λάδι που είχε πουλήσει. Ο Ζερβός που το ήξερε, μόλις τελείωσε το γλέντι, του τα επέστρεψε όλα πίσω λέγοντάς του "καλιά να ταϊσεις τα κοπέλια σου κι όχι τα δικά μου"....

ΚΩΝ/ΝΟΣ ΜΠΟΥΛΝΤΑΔΑΚΗΣ - ΚΑΝΑΡΙΝΗΣ

1840 - 1920

Μεγάλη φυσιογνωμία στο κισαμίτικο μουσικό στερέωμα. Βιολιστής φημισμένος αλλά και από τους καλύτερους τραγουδιστές, καταγόμενος από την Δρακόνα Κισάμου. Έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια από την εποχή που άκμαζε αλλά το όνομα του έχει μείνει στην μνήμη του κόσμου. Από τις προφορικές μαρτυρίες που περνάνε από γενιά σε γενιά, λέγεται ότι ήταν τόσο καλλίφωνος όσο το καναρίνι. Κι έτσι έμεινε αυτό το παρατσούκλι. Αυτό όμως που ξεχωρίζει, είναι το σπουδαιότατο συνθετικό του έργο. Σκοποί αθάνατοι, λεβέντικοι που μυρίζουν "Κίσαμο". Στον αντίποδα όμως αυτοί οι σκοποί,λεηλατημένοι από τους μεταγενέστερους υποτιθέμενους "συνθέτες" που δεν δίστασαν να τους αντιγράψουν και να τους προβάλουν ώς δικές τους συνθέσεις. Δυστυχώς, δεν άφησε απογόνους ώστε να μάθουμε περισσότερα στοιχεία για το καλλιτεχνικο βιογραφικό του. Και το πιο άτυχο ακόμα, στα χρόνια της ακμής του τραυματίστηκε και διαταράχτηκε μόνιμα η διανοητική του ισορροπία με αποτέλεσμα να ζεί παραμελημένος μέχρι το τέλος της ζωής του. Τις περισσότερες πληροφορίες τις γνωρίζουμε σήμερα από την έρευνα του Θαν.Δεικτάκη στο αξιόλογο βιβλίο του "Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά".
Ο Καναρίνης συνεργάστηκε με παλαιούς λαγουτιέρηδες όπως ο Παπαδογιώργης, ο Μπέρτης κ.α.
Οι αθάνατες του συνθέσεις είναι οι ακόλουθες:

-Καρεφυλλιανός συρτός 1866(χρησιμοποιήθηκε από τον Ροδινό στις ηχογραφήσεις του)

-Ινάντιος συρτός 1870(με το γνωστό "μπέρδεμα" στην μαντινάδα που πάει κόντρα στα μέτρα του σκοπού κι έχει ηχογραφηθεί και ώς "Βαφιανός" ή ώς "Σπίθα" την δεκαετία του '30).

-Σφηναριώτικος συρτός 1875(που έχει διασκευαστεί ώς "Τέσσερις είναι οι μάρτυρες" από διαφόρους λυράρηδες)

-Συρτός του Καναρίνη 1880(γνωστός και ώς "Άρωμα" που αποτελεί την 1η μουσική φράση στον "Άνεμο" του Θ.Σκορδαλού).

-Τριαλώνης συρτός 1896

-Δρακονιανός συρτός 1898

Οι δύο τελευταίοι σκοποί του, από μαρτυρία του Ν.Χάρχαλη στον Γιάννη Παπαδάκη το 1970, συντέθηκαν όταν ήδη ο Καναρίνης είχε το διανοητικό πρόβλημα.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΝΙΑΤΑΚΗΣ-ΜΑΝΙΑΤΟΓΙΑΝΝΗΣ

1860-1939

Ο Γιάννης Μανιατάκης υπήρξε σπουδαίος βιολιστής και συνθέτης που άκμασε από το 1880 έως το 1910. Καταγόμενος από τα Μαρεδιανά Κισάμου, έδρασε στην ευρύτερη περιοχή της επαρχίας με μεγάλη απήχηση στο κοινό. Καλός τεχνίτης του βιολιού,από τους καλύτερους της γενιάς του, επηρέασε αρκετούς νεώτερους του όπως ο Χάρχαλης, ο Κουνελοκωστής, ο Κοπανίδης κ.α. Σημαντικότεροι συνεργάτες του, οι λαγουτιέρηδες Α.Κουτσουρέλης,Σγουρομάλλης, Γεωργακάκης. Οι συνθέσεις που του αποδίδονται σήμερα είναι οι εξής: Συρτός του Μανιά, Κουκουναριανός συρτός, Τσικαλαριανός συρτός, Μαρεδιανός συρτός. Οι συνθέσεις αυτές έχουν διασκευαστεί όλες κατά καιρούς από πιο σύγχρονους μουσικούς της κεντρικής Κρήτης με αποτέλεσμα να έχουν σχεδόν αλλοιωθεί.