ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΚΑΡΑΓΚΙΟΥΛΕΣ

Άποψη από τα Καλλεργιανά Κισάμου

1845 - 1930

Όταν ακούμε το όνομα "Καραγκιουλές", το μυαλό των περισσοτέρων πάει στον πασίγνωστο σκοπό συρτού. Δεν είμαστε μακριά από την πραγματικότητα. Ο Καραγκιουλές σκοπός φέρει το όνομα του συνθέτη του. Μουσταφά Καραγκιουλές. Τούρκος υπήκοος από τα Καλλεργιανά Κισάμου. Στην εποχή του ήταν από τους καλύτερους βιολιστές. Ξακουστός και σαν καλλιτέχνης, αλλά και σαν άρχοντας. Από το βιβλίο του Αθαν.Δεικτάκη "Χανιώτες Λαϊκοί Μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά, Ά τόμος" παίρνουμε πολύ σημαντικές πληροφορίες μιας και η εποχή τότε ήταν δύσκολη, κι ακόμα πιο δύσκολες έως και επιφυλακτικές οι μαρτυρίες των γερόντων που τον πρόλαβαν. Λέγεται ότι δεν ξεχώριζε τον κόσμο, είτε χριστιανοί, είτε μουσουλμάνοι, αυτός συμμετείχε κανονικά στα γλέντια όλων. Ο θρυλικός Χάρχαλης σε μαρτυρία του στον Ιωάννη Παπαδάκη (1970) είχε πεί ότι ο Καραγκιουλές τον είχε επηρεάσει ακουστικά και ότι ήταν "άσσος" στο βιολί. Δυστυχώς, δεν έχουν διασωθεί τα ονόματα των συνεργατών του Καραγκιουλέ ώστε να ξέρουμε λίγα περισσότερα πράγματα για την καλλιτεχνική του δραστηριότητα. Αυτά όμως που έχουν μείνει σαν ιερά κειμήλια, είναι τα συρτά του, οι προσωπικές και αψεγάδιαστες συνθέσεις του, που αντέχουν στον χρόνο, σαν τον καλό μαρουβά.
Ο Καραγκιουλές, μετά και την υποχώρηση των Τούρκων στα αστικά κέντρα της Κρήτης αρχικά και μετά την πρώτη ανταλλαγή πληθυσμών, έφυγε για την Σμύρνη, όπου και χάθηκαν τα ίχνη του. Από μαρτυρία του Αθ.Δεικτάκη στο αφιέρωμα του για τον τρανό καλλιτέχνη, κάποιοι Κισαμίτες στρατιώτες τον συνάντησαν στην Σμύρνη το '22, γερασμένο όμως.

Οι αθάνατοι σκοποί του είναι:

1ος συρτός Καραγκιουλές το 1882.
2ος συρτός Καραγκιουλές το 1886.
Γιουσούφης συρτός το 1888.
Καλλεργιανός συρτός το 1890.

ΝΙΚΟΣ ΜΑΡΕΝΤΑΚΗΣ

Στη νέα γενιά των Κισαμιτών λαγουτιέρηδων που σταδιοδρομεί στην κρητική μουσική ανήκει και ο Νίκος Μαρεντάκης με καταγωγή από τα Μαρεδιανά Κισάμου. Γεννήθηκε το 1979 και από μικρός ασχολείται με το λαγούτο. Τα πρώτα μαθήματα τα πήρε από τον βετεράνο λαγουτιέρη, Μιχάλη Πολυχρονάκη και δεν άργησε να φανεί το ταλέντο του. Έχει συνεργαστεί με αξιόλογους καλλιτέχνες, ακόμα και της περασμένης γενιάς. Στο οικογενειακό του δέντρο βρίσκουμε άλλον ένα περίφημο καλλιτέχνη, τον λαγουτιέρη Θεοχάρη Μαρεντάκη.
Ο Νίκος Μαρεντάκης με το επιβλητικό παρουσιαστικό και το λεβέντικο παίξιμο έχει συμμετάσχει σε πολλές συνεστιάσεις τόσο στην Κρήτη, όσο και στο εξωτερικό. Τα τελευταία χρόνια "ζυγιάζει" με τον Αντώνη Μαρτσάκη, όπου μαζί έχουν από κοινού ηχογραφήσει και 2 cd.

ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΒΛΑΣΤΑΚΗΣ

Βασίλης Καρεφυλλάκης - Χαρίλαος Βλαστάκης (Από το Ράδιο Ριζίτες)



Ο λαγουτιέρης Χαρίλαος Βλαστάκης ανήκει στην γενιά των καλλιτεχνών που ήδη έχει "μεστώσει" στην μουσική μας παράδοση. Γεννήθηκε στις Λουσακιές Κισάμου, στο χωριό με την πλούσια μουσικοχορευτική παράδοση και κουλτούρα.
Κατά την σταδιοδρομία του έχει να επιδείξει σπουδαίες συνεργασίες με όλα τα μεγάλα ονόματα της περιοχής, αλλά και με νεώτερους του καλλιτέχνες όπως ο Ηλ.Χορευτάκης, ο Δημ.Αναγνωστάκης, ο Γ.Μενεγάκης κ.α.
Δισκογραφικά έχει συμμετάσχει σε δουλειές του Ηλία Χορευτάκη, με τον οποίο για αρκετά χρόνια αποτέλεσαν ένα καταπληκτικό δίδυμο, αλλά και σε αρκετές ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις. Το παίξιμο του, σεμνό και στρωτό και το τραγούδι του εξαίσιο. Ο Χαρίλαος Βλαστάκης έχει διατελέσει και δάσκαλος του λαγούτου σε πολλά νέα παιδιά και συνεχίζει ακούραστος να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην μουσική μας παράδοση.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ

Ο Μανώλης Φαντάκης γεννήθηκε το 1972 στα Χανιά και κατάγεται από το χωριό Κοτσιανά Κισάμου. Είναι εγγονός του παλαιού βιολιστή, Νικόλαου Φαντάκη ή Ζερβού.
Στα παιδικά του χρόνια ξεκίνησε το βιολί, μαθήτευσε στον σύλλογο του "Χάρχαλη" με τον Σταύρο Καντηλιέρη και μετέπειτα με τον Κώστα Παπαδάκη ή Ναύτη. Σε ηλικία 13 ετών εμφανίστηκε στο πρώτο του γλέντι σε γάμο.
Είναι μανιώδης βιολιστής, με εξαιρετικούς αυτοσχεδιασμούς και το ρεπερτόριο του είναι πολύ πλούσιο. Έχει ήδη στο ενεργητικό του δύο δισκογραφικές δουλειές και τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται με τον λαγουτιέρη Αρτέμη Πεντάρη.

ΜΑΝΟΣ ΚΑΤΡΑΚΗΣ

Στο Καστέλλι, τραγουδάει με τον Γ.Κουτσουρέλη


1908 - 1984

Ο μεγάλος θεατράνθρωπος, από τους σημαντικότερους ηθοποιούς όλων των εποχών.
Γεννήθηκε στο Καστέλλι Κισάμου και καταγόταν από την Ποταμίδα Κισάμου, το "Ποταμιδάκι" όπως το ονόμαζε ο ίδιος. Περίπου δέκα ετών αναγκάστηκε με την οικογένεια του να αφήσει την λατρεμένη του Κρήτη για να πάει στην Αθήνα. Ποτέ όμως δεν ξέχασε την κρητική διάλεκτο και την ιδιαίτερη του πατρίδα...έστω κι αν αυτή για κάποια περίοδο τον λησμόνησε...
Το 1928 θα κάνει το ντεμπούτο του στον κινηματογράφο (σε βουβή ταινία) έως ότου το 1931 καταφέρνει να μπεί στο Εθνικό θέατρο. Η μετέπειτα σταδιοδρομία του στο σανίδι αλλά και στον κινηματογράφο είναι σπουδαία. Την περίοδο του πολέμου ο Μάνος Κατράκης εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΑΜ και η αριστερή του ιδεολογία, τον έβαλε στην κυριολεξία, στον "στόχο" κάποιων συντηρητικών παραγόντων με αποτέλεσμα, την εξορία στην Ικαρία, την Μακρόνησο και τον Άη Στράτη μέχρι το 1952. Κατόπιν εργάστηκε στο ραδιόφωνο, μιας και οι πολιτικές του πεποιθήσεις δεν τον άφηναν να ασκήσει το επάγγελμα του ηθοποιού. Από τα μέσα όμως της δεκαετίας του '50, θα κάνει τα μεγάλα άλματα, θα παίξει ξανά στο θέατρο και θα καθιερωθεί στην συνείδηση του κόσμου. Αγαπήθηκε και λατρεύτηκε από το θεατρόφιλο κοινό, από τους συναδέλφους του, ενέπνεε σεβασμό σε όλους. Έπαιξε σε πολλές ταινίες που έγιναν ανάρπαστες από το κοινό, όπως και σε εκατοντάδες παραστάσεις με μοναδικές ερμηνείες. Με την γυναίκα της ζωής του, την Λίντα Άλμα, θα ζήσει μέχρι το τέλος της ζωής του.
Ο Μάνος Κατράκης, με το αγέρωχο κρητικό παρουσιαστικό, την λεβεντιά, την υπέροχη φωνή, θα φύγει από την ζωή το 1984, λίγο μόλις μετά τα γυρίσματα της τελευταίας του ταινίας "Ταξίδι στα Κύθηρα".

Η Κρήτη,η Κίσαμος όλη, πρέπει να υπερηφανεύεται που γέννησε μια προσωπικότητα του μεγέθους του Μάνου Κατράκη. Δεν είναι λοιπόν ώρα να μπούν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας τα περί...κομματικών πεποιθήσεων και επιτέλους να φτιαχτεί ένα θέατρο στο Καστέλλι, στο όνομα του; Είναι το λιγότερο που μπορεί να κάνει η περιοχή μας για αυτόν τον άνθρωπο που πάντα υπερηφανευόταν για την καταγωγή του.

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΦΑΡΑΝΤΑΚΗΣ

Βιολί: Γ.Μαριάνος - Λαγούτο: Παντ.Φαραντάκης ( Φωτο από το βιβλίο του Θαν.Δεικτάκη "Χανιώτες Λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πιά, τόμος Ά)


Ο παλιός καλλιτέχνης του λαγούτου γεννήθηκε το 1924 στον Δραπανιά Κισάμου. Καλό και σταθερό το παίξιμο του, συνεργάστηκε με πολλούς βιολιστές της περιοχής, ξεχωρίζουμε όμως την συνεργασία του με τον μεγάλο Γιώργη Μαριάνο. Για πολλά χρόνια αποτέλεσαν μια εξαιρετική ζυγιά, τόσο στην Κρήτη, όσο και στην Αθήνα.
Επίσης, σε μερικά φιλικά γλέντια συνόδεψε με τις πενιές του, τον θρυλικό τροβαδούρο της Γραμπούσας, τον Νικολή Τσέγκα.
Ο Παντελής Φαραντάκης είναι άρτιος γνώστης της μουσικής της Κισάμου και σήμερα, αν και έχει αποτραβηχτεί από την ενεργό δράση, αποτελεί πηγή γνώσεων για όλους τους νεωτέρους του.

ΓΙΩΡΓΗΣ ΦΟΒΑΚΗΣ - ΦΟΒΟΓΙΩΡΓΗΣ

Το Βασιλόπουλο Κισάμου Χανίων.


1915 - 2010

Γεννήθηκε το 1915 στο Βασιλόπουλο Κισάμου, στο χωριό που κατοικούσε μέχρι σήμερα. Βιολιστής καλός, μερακλής, χιουμορίστας. Δεν τραγουδούσε και γι'αυτό τον λόγο επέλεγε λαγουτιέρηδες που τραγουδούσαν καλά, όπως ο Καρεφυλλομανώλης, ο Γ.Γεραιουδάκης(Μαρουβάς) κι άλλοι πολλοί. Για εβδομήντα περίπου χρόνια γλέντισε τους Κισαμίτες στις πολλές διασκεδάσεις. Πλούσιο ρεπερτόριο από παλιά συρτά. Στο πανηγύρι του Άη Γιάννη στον Γκιώνα έπαιζε πολλά χρόνια. Τα εύθυμα περιστατικά της καριέρας του είναι δύσκολο να τα απαριθμήσουμε ένα-ένα. Ο Φοβογιώργης συνδύαζε την δεξιοτεχνία με το χιούμορ .
Ο εγγονός του, ο Γιώργος Μυλωνάκης, συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση, καθώς είναι ένας από τους νέους βιολιστές που σταδιοδρομούν στην κρητική μουσική.

ΑΗ ΓΙΑΝΝΗΣ Ο ΡΙΓΟΛΟΓΟΣ - ΓΚΙΩΝΑ

Το πολύ μεγάλο κισαμίτικο πανηγύρι στον Γκιώνα, στον Άη Γιάννη γίνεται ανήμερα στις 29/8.
Από την παραμονή ήδη ο κόσμος καταφθάνει στον υπέροχο αυτό τόπο στο ακρωτήρι του Σπάθα για να ακούσει την λειτουργία και κατόπιν να στήσει το δικό του τραπέζι και να γλεντήσει.
Τα χωριά της περιοχής, Ροδωπού-Αφράτα-Μελισουργειό-Καληδωνία-Καμάρα-Αστράτηγος-Ραβδούχα, βρίσκονται όλα επί ποδός.
Στα παλιά χρόνια, πήγαινε κόσμος από όλα τα χωριά της περιοχής, αλλά ακόμα και από τα δυτικότερα μέρη. Ο δρόμος ήταν ανύπαρκτος και από διηγήσεις παλαιών ακούμε ότι πολλοί πήγαιναν ακόμα και με τα πόδια στα κακοτράχαλα μονοπάτια για την χάρη του Αγίου. Την παραμονή, αλλά και ανήμερα, στήνονταν αυτοσχέδιες ταβέρνες με 2 και 3, ακόμα και 4 ζυγιές όργανα κι ο κόσμος γλεντούσε. Ανήμερα του Άη Γιάννη, ο κόσμος νηστεύει και αν παραβιάσει κάποιος την νηστεία, λέγεται ότι τον πιάνει ρίγος. Γι'αυτό και ο Άη Γιάννης ονομάζεται και Ριγολόγος. Σήμερα βέβαια υπάρχει δρόμος που πάει μέχρι κάτω στην εκκλησία, ο κόσμος όμως είναι σαφώς λιγότερος από ότι τα παλιά χρόνια. Ευχόμαστε βέβαια κι αυτό το πανηγύρι να κρατήσει και να μην ακολουθήσει την εμπορική και τουριστική εικόνα όπως μερικά άλλα δυστυχώς.

Χρόνια πολλά και η χάρη του Αγίου πάντα να είναι μαζί μας.

ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΡΜΠΑΔΑΚΗΣ

1943  - 2012


Ο δάσκαλος του λαγούτου. Ο αγαπημένος πολλών. Γεννήθηκε το 1943 στην Κουκουναρά Κισάμου και από μικρός μπήκε στα....βάσανα των γλεντιών. Με την μοναδική του ικανότητα να "αρπάει" οπτικά τις κινήσεις των παλιών λαγουτιέρηδων, δημιούργησε το δικό του προσωπικό στύλ, μοναδικής ακουστικής και τεχνικής. Έφηβος κιόλας θα έχει την ευκαιρία να παίξει με τον γίγαντα, τον θρυλικό Χάρχαλη. Στα 16 του περίπου ανέβηκε στην Αθήνα για να μάθει την τέχνη του μαραγκού. Το λαγούτο όμως τον είχε κερδίσει ολοκληρωτικά. Έπαιξε σε πολλά κρητικά κέντρα με τα μεγαλύτερα ονόματα του βιολιού, όπως ο Ναύτης, ο Μαύρος, Κουνέλης, ο Κατράκης κ.α. Επίσης, σημαντικές οι συνεργασίες του με λυράρηδες όπως ο αείμνηστος Κώστας Μουντάκης, ο Αστρινός Ζαχαριουδάκης, ο Ζαχαρίας Μελεσανάκης, ο Πυθαρούλης κλπ. Δεν είναι παράλογο να πούμε ότι πολλοί εκ των λυράρηδων, γαλουχήθηκαν από τον Πέτρο, γιατί πραγματικά προσέφερε απλόχερα τις πολλές του γνώσεις. Αλλά και αρκετοί νέοι βιολιστές στα πρώτα τους βήματα, βγήκαν από τα "χέρια" του Πέτρου. Δισκογραφικά, έχει παρουσιάσει αρκετές δουλειές σε συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες. Άνθρωπος του γλεντιού και της παρέας πάνω από όλα ο Πέτρος, έζησε αρκετά χρόνια στην Αθήνα γεμάτα γλέντια και χαρές.
Τα τελευταία χρόνια επέστρεψε στο χωριό του, την Κουκουναρά όπου έπαιξε σε αρκετά γλέντια με διάφορους συνεργάτες και δίδαξε την τέχνη του λαγούτο σε πολλά νέα παιδιά της περιοχής.

Πολλοί από αυτούς που ευεργετήθηκαν από τον Πέτρο, τον λησμόνησαν, κι αυτό είναι το μεγαλύτερο κρίμα σε έναν άνθρωπο που έχει καταθέσει στην κυριολεξία την ψυχή του στην υπόθεση της κρητικής μουσικής.
Όλοι εμείς, το μουσικόφιλο κοινό, τον ευχαριστούμε από τα βάθη της καρδιάς μας για την συνολική παρουσία και προσφορά του.

ΣΤΕΛΙΟΣ.Σ.ΛΑΪΝΑΚΗΣ

Ο Στέλιος Λαϊνάκης με το μπουλγαρί.Δίπλα του ο αείμνηστος Γ.Τζιμάκης


Ο Στέλιος Λαϊνάκης είναι ένας παραδοσιακός λαγουτιέρης που γεννήθηκε το 1951 στις Καλάθενες Κισάμου. Ο πατέρας του, Στέλιος κι αυτός, γνωστός κι ώς "Αμερικάνος" ήταν ένας από τους καλύτερους χορευτές της περιοχής. Ο Στέλιος Λαϊνάκης ξεκίνησε από νέος να παίζει λαγούτο ερασιτεχνικά, αλλά τον κέρδισαν και τα γράμματα. Βρέθηκε την δεκαετία του '70 να σπουδάζει αρχιτεκτονική στην Ιταλία. Εκεί γνώρισε και τον μεγάλο μουσικολόγο Roberto Leydi, με τον οποίο συνεργάστηκε πολύ στενά στην έρευνα της γνήσιας κρητικής μουσικής για πολλά χρόνια. Ο Στέλιος παίζει γνήσιο μπερντελίδικο λαγούτο που φέρνει στον νού παλιές θύμισες. Είναι,μπορούμε να πούμε, της "σχολής Κουτσουρέλη". Επίσης, με την ίδια άνεση παίζει και μπουλγαρί και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα παλιά Ταμπαχανιώτικα τραγούδια. Άριστος γνώστης των τοπικών μουσικών ιδιωμάτων, έχει συνεργαστεί κατά καιρούς σε εκδηλώσεις ανά την Κρήτη και την Ευρώπη με τους μεγαλύτερους μουσικούς των Χανίων, κι όχι μόνο. Δεν θεωρεί τον εαυτό του επαγγελματία ,αλλά ερασιτέχνη μουσικό και μελετητή, καθώς είναι πολλές οι έρευνες που έχει κάνει σε όλη την Κρήτη. Το αρχείο που συνέλλεξε μαζί με τον επί χρόνια συνεργάτη του, τον Κωστή Παπαδάκη ή Ναύτη, είναι μεγάλο και σημαντικό. Διατελεί εδώ και αρκετά χρόνια πρόεδρος του συλλόγου καλλιτεχνών νομού Χανίων "Ο Χάρχαλης" και αγωνίζεται για την προβολή και διάσωση της γνήσιας μουσικής έκφρασης των Χανίων. Ο γιός του ο Λεωνίδας συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση, παίζοντας κι αυτός λαγούτο και μπουλγαρί. Ελπίζουμε-κι αυτό είναι παράκληση από την σελίδα μας- κάποια μέρα ο Στέλιος να ανοίξει τα αρχεία του και να βγάλει στο φώς κάποια άγνωστα ηχητικά ντοκουμέντα ώστε να σιωπήσουν επιτέλους κάποιοι....καλοθελητάδες και πολέμιοι της μουσικής μας παράδοσης.


Ο Στέλιος Λαϊνάκης σε σόλο λαγούτο.
Οι σκοποί που παίζει είναι:Κακράπης του Τσέγκα,Κόντρας του Ματζουράνα,Συρτός του Μανιατογιάννη,Παραλλαγή Χανιώτικου του Βουρογιάννη,Σελινιώτικος του Βουρογιάννη,Τοπολιανός του Φαντομανώλη.