ΜΕ ΤΟ ΒΙΟΛΙ ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΓΟΥΤΟ

ΆΡΘΡΟ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑΚΗ


"Με το βιολί και το λαγούτο. Με αυτά τα όργανα μάθαμε την γνήσια κρητική μουσική. Με αυτά τα όργανα χορέψαμε τους περήφανους κρητικούς χορούς στα νιάτα μας. Πολλές φορές ανατρέχει ο λογισμός μου στα παλαϊικά γλέντια, στους απλούς-γνήσιους γλεντιστάδες. Μα πού είναι όλα αυτά σήμερα; Τα πάντα έχουν πάρει μια περίεργη τροπή και ναί, ευθυνόμαστε κι εμείς. Δεν είναι φταίξιμο μονάχα των νέων παιδιών. Αυτά, έτσι μάθανε, έτσι ζούνε και σήμερα. Πάς σήμερα σε ένα γλέντι στα Χανιά, βλέπεις να καταναλώνονται κούτες με ουϊσκι και μπύρες. Που είναι ο μαρουβάς, η τσικουδιά; Γυρνάς την πόλη από άκρη σ'άκρη και παντού βλέπεις κολλημένες τις αφίσσες του λυράρη που θα παίξει στο τάδε μαγαζί. Λυράρης!Φίρμα μεγάλη. Και να πείς ότι ξέρει τι παίζει...Μα μπά!. Μια φορά δεν υπήρχε λύρα, μα έλα μου ντέ που έτσι το αποφάσισαν κάποιοι καλά κατέχοντες τις θέσεις και θεώρησαν πώς η Κρήτη πρέπει να πρεσβεύεται μουσικά μόνο από την λύρα. Άλλο που δεν ήθελαν μερικοί δοξαραίοι και να που σήμερα μας έχουν πάρει τα αυτιά με την ατεχνία τους, την κακοφωνιά τους, την ασχετοσύνη τους. Να'ναι καλά εκεί στον παράδεισο ο Ναύτης κι ο Κουνέλης που δούλεψαν σκληρά για να μην χαθεί από τον κόσμο τούτο το βιολί, το γλυκόηχο αυτό όργανο, ο βασιλιάς των οργάνων! Ο περήφανος συρτός, το επαναστατικό πεντοζάλι είναι χοροί που υπαγορεύτηκαν πάνω στο βιολί, πρωτοπαίχθηκαν πάνω στο βιολί. Δεν λέω πρός Θεού να μην τα παίζει η λύρα όλα αυτά. Αλλά μην τα κάνουμε όλα σαλάτα για τις τοπικιστικές σκοπιμότητες μερικών-μερικών. Τα τελευταία χρόνια ξεπετιούνται κάμποσα Χανιωτάκια με όρεξη και διάθεση να συνεχίσουν την παμπάλαια μουσική παράδοση των Χανίων, αλλά τα πολεμούνε. Ναί. Τα πολεμούνε όλοι αυτοί που τόσα χρόνια είχαν βρεί την βολή τους και γυρνούσανε την Κρήτη παριστάνοντας τις φίρμες. Τρυπώσανε στις τηλεοράσεις αυτοί οι κύριοι, τρυπώσανε γενικά σε όλα τα ΜΜΕ, ακόμα και στο διαδίκτυο με μοναδικό σκοπό να χτυπήσουνε το βιολί, να τσαλοπατήσουν την Χανιώτικη μουσική έκφραση. Μα δεν καταλαβαίνουν ότι το κακό δεν το κάνουν μόνο στην Χανιώτικη μουσική παράδοση, αλλά γενικά στην Κρητική; Μην κρυβόμαστε όμως πίσω από το δάχτυλό μας. Δεν φταίνε μόνο αυτοί. Φταίνε και αρκετοί ντόπιοι Χανιώτες που είτε για λόγους προσωπικής προβολής, είτε για άλλους διαφόρους λόγους, άφησαν την μουσική μας να γίνει έρμαιο των λυράρηδων και των μουσικολόγων της κακιάς ώρας. Και σήμερα, μερικοί από αυτούς παριστάνουν τους μορφωμένους λόγιους, τους λαογράφους, που με "δανεικές" γνώσεις κάνουνε τους καμπόσους, γυρίζουν τις εκδηλώσεις σε όλο τον νομό μας, έχοντας πραγματικό έρωτα όχι για το έργο που επιτελούν, αλλά για την δόξα, την κάμερα και το μικρόφωνο. Και με το αζημίωτο όλα αυτά βέβαια. Και αυτοί που πρέπει πραγματικά να ακουστούν, δεν ακούγονται. Ίσως γιατί φοβούνται ότι αυτά που θα πούνε, θα χαρακτηριστούν ώς ρομαντικά. Αφήστε που μερικοί "λαογράφοι" ήδη αρχίζουν και διεκδικούν....τις πατρότητες των πηγών τους. Ναί, τα έχω λοιπόν και με αυτούς, τους δικούς μας τους κατεχάρηδες.

Τα νέα παιδιά είναι το μέλλον μας. Μα να περπατάνε στον ίσιο δρόμο και αλλάργο από
προκλήσεις που δεν ταιριάζουν με τα ήθη μας. Μακριά από τις φίρμες και τους εγωισμούς. Να ρωτάνε όταν δεν ξέρουν κάτι, δεν είναι ντροπή. Και πάνω απ'όλα να σέβονται τον κόσμο και την μουσική παράδοση που υπηρετούν. Διότι, άλλο πράγμα η παράδοση, κι άλλο οι παράδες. Και κάποια μέρα, που ξέρετε, μπορεί να βρεθούμε και να μιλάμε για τον νέο Χάρχαλη, τον νέο Κουνέλη, τον νέο Κουτσουρέλη και να καμαρώνουμε. Γιατί κακά τα ψέματα, αυτό λείπει σήμερα από την μουσική μας. Το ήθος αυτών των ανθρώπων.

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΜΑΥΡΟΔΗΜΗΤΡΑΚΗΣ

1868-1945

Ξακουστός λυράρης της παλιάς εποχής από τα Μαρεδιανά Κισάμου. Από διάφορες έρευνες που έχουν γίνει κατά καιρούς λέγεται πώς ο Ν.Μαυροδημητράκης ήταν ο μοναδικός "επαγγελματίας" λυράρης της Κισάμου εκείνα τα χρόνια, μιας και το πρωταρχικό όργανο ήταν και είναι το βιολί. Έπαιξε σε πολυάριθμα γλέντια της εποχής του έχοντας κύριο συνεργάτη του τον Σγουρομάλλη από τις Καλάθενες. Ήταν πατέρας του δεξιοτέχνη λαγουτιέρη Σταύρου Μαυροδημητράκη και μάλιστα είχαν παίξει και μαζί όταν ο Σταύρος ξεκινούσε την μουσική του σταδιοδρομία. Ο Νικηφόρος, όπως έμεινε να λέγεται, συνέθεσε και έναν δικό του σκοπό συρτού, τον "Συρτό του Νικηφόρου" που δυστυχώς είναι παραποιημένος στην εποχή μας. Δεν έχει αφήσει δισκογραφικό έργο, άφησε όμως πολλά εύθυμα περιστατικά που σώζονται στις μέρες μας σαν...ανέκδοτα! Και βέβαια, άφησε την δική του σφραγίδα σαν δεξιοτέχνης της λύρας.

ΓΡΑΜΒΟΥΣΙΑ 2010

Πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις "Γραμβουσια"

Για μία ακόμα χρονιά, οι πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις "Γραμβούσια" που διοργανώνει ο Σύλλογος Προβολής Κισάμου "Η Γραμβούσα" θα πραγματοποιηθούν το διάστημα 25 Ιουλίου με 28 Αυγούστου στην περιοχή της Κισαμου

Το πρόγραμμα περιλαμβανει

Σάββατο 25 Ιουλίου

Ώρα 10 π.μ.: Προσκυνηματική εκδρομή στη Γραμπούσα και τον Μπάλο. Αναχώρηση από το λιμάνι της Κισάμου δωρεάν με το σκάφος "Γραμπούσα Εξπρές" και το "Μπάλος Κρουαζέρες Ν.Ε".

Ανάβαση στο Κάστρο της Γραμπούσας και τρισάγιο για τους πεσόντες αγωνιστές της λευτεριάς στον ερειπωμένο Ιερό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Πανηγυρική ομιλία από τον Αλέξανδρο Κ. Παπαδερό. Έπαρση της σημαίας. Ξενάγηση στο Κάστρο από τον πρόεδρο του Συλλόγου Αθανάσιο Δεικτάκη και τον συγγραφέα Μιχάλη. Ποταμιτάκη. Ρίψη στεφάνων στα νερά του ιστορικού νησιού.

Ώρα 2 μ.μ.: Αφιξη στον Μπάλο. Σκοποί και μαντινάδες του Τσέγκα και για τον Τσέγκα, στην αναμνηστική πλάκα που τοποθέτησε ο Σύλλογός στο μέρος όπου πνίγηκε ο θρυλικός τροβαδούρος της Γραμπούσας από τους μουσικούς του "Χάρχαλη".

Δεξίωση στο πανάρχαιο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου από τα δισέγγονα του Ν. Τσέγκα.

Τετάρτη 29 Ιουλίου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στον υπαίθριο πολυχώρο "Ενόρασις" της Ιεράς Μητρόπολεως Κισάμου και Σελίνου συναυλία με παιδικές φωνές του τόπου μας.

Πέμπτη 6 Αυγούστου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στον χώρο του Τελωνείου, δίπλα στην ταβέρνα "Κελάρι". Βραδιά φρέσκου ψαριού. Σχετική ομιλία από τον Νίκο Καλογεράκη, καθηγητή Πανεπιστημίου Κρήτης.

Συμμετέχουν: ο Μουσικοχορευτικός Όμιλος Πύργου Ηλείας "Οι Μωραΐτες" και ο Σύλλογος Κρητών Ν. Ηλείας "Η Μεγαλόνησος Κρήτη".

Σάββατο 8 Αυγούστου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στο Τελωνείο. Σε συνεργασία με την "Κρητική Μούσα", τιμητική εκδήλωση στον συγγραφέα Κίμωνα Φαραντάκη και παρουσίαση του τελευταίου του βιβλίου "Πεζοπορία στην Αύρα του Μυρτίλου".

Για τον συγγραφέα θα μιλήσουν ο καθηγητής Στέλιος Γιακουμάκης, o πρέσβης επί τιμή Βασίλης Σημαντηράκης και η αρθρογράφος Φωτεινή Κουτσαυτάκη - Σεγρεδάκη. Κρητική μουσική από το συγκρότημα του Μανώλη Μπαντουράκη. Θα χορέψει ο Χορευτικός Σύλλογος "Η Κίσαμος".

Κυριακή 9 Αυγούστου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στον χώρο του Τελωνείου. Κρητική βραδιά με το μουσικό συγκρότημα του Αντώνη Μαρτσάκη και τον Σύλλογο Κρητών Νομού Ηλείας "Η Μεγαλόνησος Κρήτη".

Δευτέρα 17 Αυγούστου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στο Τελωνείο. Αντάμωμα Κρήτης - Πόντου. Οργάνωση: Χορευτικός Σύλλογος "Η Κίσαμος". Συμμετέχει ο Μορφωτικός Σύλλογος Αψάλου Πέλλας.

Τρίτη 18 Αυγούστου

Ώρα 7 μ.μ.: Αναπαράσταση παλιού Κρητικού Γάμου. Ξεκίνημα της γαμήλιας πομπής από τη συνοικία Καμάρα και κατάληξη στο Τελωνείo. Ριζίτικα από το Σύλλογο Ριζιτών "Η Κίσαμος" και τη ριζίτικη παρέα του "Γραμβουσιακού". Παρουσίαση προγράμματος από τον λαογράφο Γιάννη Σκουλούδη. Κισαμίτικα μουσικά και χορευτικά συγκροτήματα, λαϊκό γλέντι σε όλη την έκταση της πόλης.

Σάββατο 22 Αυγούστου

Ώρα 7.30 π.μ.: Πέρασμα Σηρικαριανού φαραγγιού.

Δευτέρα 24 Αυγούστου

Ώρα 8.30 μ.μ.: Στον υπαίθριο πολυχώρο "Ενόρασις" βραδιά Καραγκιόζη με τον Νίκο Μπλαζάκη.

Παρασκευή 31 Ιουλίου, Σάββατο 1, Κυριακή 2 Αυγούστου

Ώρα 5 μ.μ. Αγώνες τέννις "Μονό - Διπλό" στο Θεοχαράκειο Αθλ. Κέντρο.

Σάββατο 8 Αυγούστου

Ώρα 9 π.μ.: Αγώνες σκάκι στο 2ο Δημοτικό Σχολείο.

Πέμπτη 20, Παρασκευή 21 Αυγούστου

Ώρα 5 μ.μ.: Αγώνες μπάσκετ στο Θεοχαράκειο Αθλητικό Κέντρο.

Παρασκευή 28 Αυγούστου

Ώρα 5.30 π.μ.: Αγώνες κολύμβησης στον Μαύρο Μώλο

Η ΓΛΥΚΟΜΗΛΙΤΣΑ

Μανώλης Σιδεράκης

(Ο μουσικός που διέσωσε την γλυκομηλίτσα)

Παλαιός χορός και δυστυχώς ξεχασμένος που χορευόταν σε όλη σχεδόν την έκταση της επαρχίας Κισάμου.
Χορευόταν από άνδρες και γυναίκες σε μουσικά μέτρα 2/4 με δώδεκα περίπου βηματισμούς.
Από προφορική παράδοση, το όνομα αυτού του χορού οφείλεται σε ένα παλαιό ριζίτικο τραγούδι.
Ο Κωστής Παπαδάκης ή Ναύτης είχε καταγράψει την δεκαετία του'80 τον βιολιστή Μανώλη Σιδεράκη από τα Γριμπιλιανά Κισάμου όπου έπαιζε(ίσως ο μοναδικός) αυτό τον χορό. Σήμερα κάποιοι λαογραφικοί όμιλοι προσπαθούν να επαναφέρουν στο προσκήνιο αυτό τον χορό.

ΓΙΩΡΓΗΣ ΜΑΡΙΑΝΑΚΗΣ-ΜΑΡΙΑΝΟΣ

1891 - 1972

Ο καλλιτέχνης – υπόδειγμα. Βιολιστής υψηλού επιπέδου που πραγματικά άφησε εποχή στα μουσικά δρώμενα των Χανίων και γενικά της Κρήτης. Γεννήθηκε στον Δραπανιά Κισάμου το 1891 και ήταν γιός του περίφημου βιολιστή Αντρέα Μαριάνου ή Μαριαναντρίκου. Σίγουρα κληρονόμησε το ταλέντο από τον πατέρα του, όμως δεν είναι παράλογο να πούμε πως τον ξεπέρασε. Ο Μαριάνος μαζί με τον Χάρχαλη αποτέλεσαν το ισχυρότερο δίδυμο βιολιστών των πρώτων δεκαετιών του περασμένου αιώνα. Ο καθένας είχε την τέχνη του, την προσωπική σφραγίδα στο παίξιμο. Δάσκαλος με όλη την σημασία της λέξεως ο Μαριάνος, καθώς δίδαξε πολλούς νέους βιολιστές, αλλά και γιατί ακουστικά δημιούργησε «σχολή». Η προσφορά του είναι πολύ μεγάλη που σίγουρα δεν γίνεται να αποτυπωθεί σε μερικές αράδες. Εκτός από τα Χανιά, έπαιξε και στην Αθήνα πολλές φορές όπως και είχε προσκλήσεις για όλη την Κρήτη, ακόμα και στην Αμερική καλέστηκε να πάει να παίξει, πράγμα όμως που δεν ήταν εφικτό να γίνει. Αρχοντάνθρωπος με όλη την σημασία της λέξεως, το σπίτι του πάντα έσφυζε από ζωή καθώς δεχόταν καλλιτέχνες από όλη την Κρήτη σχεδόν. Από πολλές μαρτυρίες, ο Μαριάνος δίδαξε τα συρτά την δεκαετία του ’20 που ήσαν άγνωστα στην υπόλοιπη Κρήτη, σε πολλούς μουσικούς όπως ο Μουζουράκης, ο Καρεκλάς, ο Καραβίτης, ο Χαρίλαος κ.α. Ο Γιώργης Μαριάνος έπαιξε σχεδόν με όλους τους ονομαστούς λαγουτιέρηδες της εποχής του, τακτικότεροι συνεργάτες όμως ήταν ο Γ.Κουτσουρέλης, ο Γιάννης Κουριδάκης, ο Λεβενταρτέμης, ο Μανώλης Καρεφυλλάκης, ο Παντελής Φαραντάκης. Τους λίγους δίσκους που ηχογράφησε την δεκαετία του ’30 τους έκανε σε συνεργασία με τον Γ.Κουτσουρέλη και τον Γιάννη Κουριδάκη. Το 1961 που παρόλη την ηλικία του συνέχιζε να ασκεί το επάγγελμα του μουσικού, έπαθε βαρύ καρδιακό επεισόδιο και έκτοτε σταμάτησε να παίζει ενεργά. Δεν άφησε προσωπικές συνθέσεις, παρόλα αυτά έπαιζε όλα τα παλαιά κισαμίτικα συρτά, αλλά και πολλά άλλα τραγούδια όπως ταμπαχανιώτικα, σούστες, καστρινό, σμυρναίϊκα και καλαματιανά. Το ρεπερτόριο του ήταν πλουσιότατο για εκείνη την εποχή. Ο Γιώργης Μαριάνος άφησε εποχή με την επιβλητική του παρουσία και σφράγισε έντονα την συνείδηση του κόσμου που ευτύχησε να τον απολαύσει ζωντανά σε κάποιο από τα γλέντια του.

Γ.Μαριάνος - Χρ.Λεβεντάκης

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΝΙΑΤΑΚΗΣ-ΜΑΝΙΑΤΟΓΙΑΝΝΗΣ

1860-1939

Ο Γιάννης Μανιατάκης υπήρξε σπουδαίος βιολιστής και συνθέτης που άκμασε από το 1880 έως το 1910. Καταγόμενος από τα Μαρεδιανά Κισάμου, έδρασε στην ευρύτερη περιοχή της επαρχίας με μεγάλη απήχηση στο κοινό. Καλός τεχνίτης του βιολιού,από τους καλύτερους της γενιάς του, επηρέασε αρκετούς νεώτερους του όπως ο Χάρχαλης, ο Κουνελοκωστής, ο Κοπανίδης κ.α. Σημαντικότεροι συνεργάτες του, οι λαγουτιέρηδες Α.Κουτσουρέλης,Σγουρομάλλης, Γεωργακάκης. Οι συνθέσεις που του αποδίδονται σήμερα είναι οι εξής: Συρτός του Μανιά, Κουκουναριανός συρτός, Τσικαλαριανός συρτός, Μαρεδιανός συρτός. Οι συνθέσεις αυτές έχουν διασκευαστεί όλες κατά καιρούς από πιο σύγχρονους μουσικούς της κεντρικής Κρήτης με αποτέλεσμα να έχουν σχεδόν αλλοιωθεί.

ΤΟ ΡΙΖΙΤΙΚΟ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝ.ΣΚΑΛΙΔΗ

Ούλα τση Κρήτης τα χωριά άξια και τιμημένα, μα’να χωριό στην Κίσαμο, τα ξακουστά Περβόλια, χωριό Σκαλίδη του αρχηγού, του πρώτου καπετάνιου, που’χε το βλέμμα του αητού, λαγού γληγοροσύνη κι ολάργυρα ΄χε τα άρματα।

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΡΤΣΩΝΑΚΗΣ - ΚΑΡΤΣΩΝΗΣ

Από τους σημαντικότερους λαγουτιέρηδες της παλιάς φρουράς με μεγάλη προσφορά στα μουσικά δρώμενα της Κισάμου. Γεννήθηκε στα Καρφιανά Κισάμου και για πολλά χρόνια αποτέλεσε μαζί με τον Μιχάλη Κουνέλη την πλέον περιζήτητη ζυγιά της περιοχής. Σημαντική επίσης η συνεργασία του με τον Γρηγόρη Μαθιουδάκη, αλλά και με άλλους πολλούς βιολιστές της Κισάμου, νέους και παλιούς. Ο Μανώλης Καρτσωνάκης έχει ηχογραφήσει πολλές κασέτες στο δισκάδικο του Γιάννη Σταματάκη που πλέον θεωρούνται κλασσικές. Ιδιαίτερη μνεία να κάνουμε στην βοήθεια του πρός τους νέους λαγουτιέρηδες.
Σήμερα εμφανίζεται επιλεκτικά σε τιμητικές εκδηλώσεις.

Τιμή στην Κίσαμο που γέννησε έναν τέτοιο αξιόλογο άνθρωπο και καλλιτέχνη.

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

Κάποτε, το να μάθει κάποιος ένα όργανο φάνταζε πολύ δύσκολο. Δεν ήταν μόνο η μεγάλη αγοραστική αξία ενός οργάνου, αλλά ήταν και η δυσκολία της εκμάθησης. Δεν υπήρχαν ούτε ωδεία, ούτε σχολές, ούτε κάν ένα κασετόφωνο. Ακουστικά και μόνο, με πρακτικές μεθόδους που ξεπερνάνε κάθε φαντασία. Υπήρχε όμως και άλλο ένα «αγκάθι» στην όλη υπόθεση της εκμάθησης: Η άρνηση των καλλιτεχνών να διδάξουν! Σίγουρα ακούγεται παράξενο, κι όμως, τα παλιά χρόνια ήταν τέτοιο το σύστημα των καταξιωμένων μουσικών και ελάχιστοι ήταν αυτοί που δίδαξαν. Υπάρχουν μάλιστα ιστορίες, χιουμοριστικές εν μέρει, που δίνουν πολύ εύστοχα το στίγμα αυτού του πράγματος. Βέβαια, για να διαχωρίζουμε τα πράγματα, οι πολύ παλαιές γενιές μουσικών, όπως του Ματζουράνα, του Μανιατογιάννη, του Μαριαναντρίκου κ.ο.κ. δεν είχαν αυτό το χαρακτηριστικό, αντιθέτως, δίδαξαν το όργανο και τους σκοπούς σε αρκετούς βιολιστές. Το «ζόρι» όμως, παρατηρείται στην γενιά του Χάρχαλη, του Μαριάνου, του Ζερβού, του Κοπανίδη και άλλων πολλών. Σε κατ’ιδίαν συζήτηση με τον αείμνηστο Κ.Παπαδάκη «Ναύτη» πρίν αρκετά χρόνια είχα ακούσει το περίφημο «αν ήθελες να μάθεις, έπρεπε πρώτα να έσκαβες». Δηλαδή, η πληρωμή του δασκάλου ήταν μερικές αγροτικές δουλειές. Ο Μαριάνος – ο μοναδικός ίσως που έδειχνε το όργανο σε νέα παιδιά – για αντάλλαγμα έβαζε και του έκαναν δουλειές στα χωράφια, στα λιόφυτα κλπ. Από μαρτυρίες πολλών, ο Χάρχαλης δεν έδειχνε εύκολα. Ο Ναύτης είχε πεί ότι ο Χάρχαλης ξεκίνησε να διδάσκει από το ’50 κι έπειτα που δεν έπαιζε σε επίσημα γλέντια λόγω πένθους, αλλά και πάλι, έδειχνε ως επί το πλείστον σε συγγενικά του πρόσωπα. Ο περίφημος λυράρης Χαρίλαος Πιπεράκης είχε μείνει στον Δραπανιά περίπου έξη μήνες για να μάθει τα συρτά κοντά στον Μαριάνο. Από δήλωση του Ναύτη, κάθε μέρα έσκαβε στα χωράφια του Μαριάνου ως ανταμοιβή για τα….δίδακτρα! Εδώ βέβαια γεννάται το ερώτημα, γιατί άραγε οι παλαιοί δεν έδειχναν εύκολα στους νεωτέρους κάποια πράγματα; Πολλοί υποστηρίζουν ότι το έκαναν επειδή δεν ήθελαν να τους «φάνε» την δουλειά, λόγω του τότε μεγάλου ανταγωνισμού. Άλλοι υποστηρίζουν ότι δεν ήθελαν να φανερώσουν κάποια μυστικά της τέχνης τους και να αντιγραφούν από άλλους. Το θέμα όμως είναι ότι σήμερα, αν δεν ενεργοποιούνταν οι καλλιτέχνες της περασμένης γενιάς, όπως ο Μιχάλης Κουνέλης, ο Ναύτης, ο Κατράκης, ο Μανιός κλπ, πολύ απλά δεν θα είχαμε νέους συνεχιστές του βιολιού. Αλλά και στο λαγούτο, δεν αλλάζει η κατάσταση. Αρκετοί ήταν αυτοί που δεν θέλησαν να διδάξουν για τους προσωπικούς τους λόγους (αλλά και για τους παραπάνω που είπαμε) με αποτέλεσμα να χαθούν κάποια πράγματα και κακά τα ψέματα, η Κίσαμος σήμερα δεν καυχάται ότι έβγαλε έναν νέο Κουτσουρέλη. Βέβαια εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε το άξιο έργο του Μανώλη Καρτσωνάκη, του Στέλιου Λαϊνάκη(του Λαρδιανού), του Θεόφιλου Μαργαριτάκη, του Πέτρου Καρμπαδάκη, του Μιχάλη Πολυχρονάκη κ.α. που σήμερα αν έχουν βγεί κάποιοι νέοι λαγουτιέρηδες, το οφείλουμε σε αυτούς που πραγματικά δίδαξαν τις νεώτερες γενιές.
Τελικά, από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι το δοξάρι και η πένα πήγαιναν παρέα με τον….σκαπέτη!

ΕΥΘΥΜΗΣ ΛΥΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ - ΛΥΡΑΝΤΩΝΗΣ

1909 - 1944

Λαμπρός καλλιτέχνης, δεξιοτέχνης του βιολιού. Λέγεται δέ ότι πλησίαζε σε τέχνη τον μεγάλο Χάρχαλη. Γεννήθηκε στις Καλάθενες Κισάμου και έδρασε κυρίως στα χρόνια του μεσοπολέμου. Συχνοί συνεργάτες του οι λαγουτιέρηδες Γιάννης Λεφάκης, Μανώλης Γαλανάκης, Γιώργης Κουτσουρέλης, Μανώλης Καρεφυλλάκης κ.α. Μετέδοσε την ωραία του τέχνη στον αείμνηστο μουσικό, Γιώργη Τζιμάκη. Έβγαλε κι έναν δικό του σκοπό, τον "Συρτό του Λυραντώνη". Απότομα όμως διακόπηκε η δράση του καθώς σκοτώθηκε από τους Γερμανούς στην μεγάλη εξόρμηση του Σηρικαρίου το 1944. Χαρακτηριστικά ο Γιώργης Τζιμάκης είχε πεί "ένα τσαμπί σταφύλι πήγε να κόψει και του έπαιξε την ριπή ο κερατάς ο Γερμανός". Ο ίδιος ο Τζιμάκης τον είχε κατατάξει στους πλέον δεξιοτέχνες βιολιστές της περιόδου εκείνης. Κι όχι μόνο αυτός. Ο Ευθύμης Λυραντωνάκης σαφέστατα θα είχε ακόμα να προσφέρει πάρα πολλά.