ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΕΝΑΚΗΣ - ΓΙΑΝΝΕΝΗΣ

1904 - 1945

Σπουδαίος βιολιστής που άκμασε στα χρόνια του μεσοπολέμου. Γεννήθηκε στις Βρύσσες, ερημωμένο σήμερα οικισμό, που άνηκε στην πρώην κοινότητα Πλατάνου Κισάμου καιέπαιζε σε όλη την έκταση της επαρχίας με μεγάλη επιτυχία. Συνεργάτες του, ο Καρεφυλλομανώλης, ο Μανώλης Γαλανάκης κ.α. Ο Γιαννενής έπαιζε στο ύφος του Χάρχαλη, έκανε ώς επι το πλείστον διασκευές στα κισαμίτικα συρτά, αλλά δεν τραγουδούσε, αντί αυτού είχε τον αδελφό του, τον ονομαζόμενο "Κοτσυφό" με την πολύ καλή φωνή.
Μετά τον γάμο του έμεινε στον Άστρικα Κισάμου, αλλά δυστυχώς το τέλος του ήταν πρόωρο και τραγικό. Ξενυχτισμένος από γλέντι, πήγε στο χωράφι και σκοτώθηκε πέφτωντας από ένα δέντρο.

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΧΑΙΡΕΤΑΚΗΣ

Σημαντικός λαγουτιέρης της "μεστωμένης γενιάς" σήμερα, από τον Κάμπο Κισάμου των Εννιά Χωριών.
Για πολλά χρόνια συνεργάστηκε με τα βιολιά του Κωστή Παχάκη και του Φώτη Κατράκη, έπαιξε όμως και με τον Μιχ.Κουνέλη, τον Αντώνη Αναγνωστάκη κ.α. Συνεργάστηκε και με τον λυράρη Δημήτρη Αναγνωστάκη, όπου και συμμετείχε στις κοινές τους δισκογραφικές δουλειές. Το τραγούδι του είναι άκρως κισαμίτικο και το παίξιμο του σωστό. Είναι ιδιαίτερα αγαπητός σε όλη την περιφέρεια των Εννιά Χωριών, αλλά και του Σελίνου.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ

1912 - 2000

Υπέροχος σαν καλλιτέχνης, υπέροχος και σαν άνθρωπος. Ο Μανώλης Γαλανάκης από τις Λουσακιές. Από μικρός γνώρισε την δύσκολη πλευρά της ζωής, αφού παιδί ακόμα ορφάνεψε από πατέρα αλλά και τυφλώθηκε. Τα χρόνια δύσκολα και η ιατρική ακόμα στα σπάργανα κι έτσι ο Μανώλης Γαλανάκης βρέθηκε να ζεί μες στο σκοτάδι μέχρι και την μέρα που έφυγε από την ζωή. Όχι όμως και η ψυχή του. Αυτή ήταν πάντα φωτεινή. Για να περνάει ευχάριστα την ώρα του, έπιασε στα χέρια του το λαγούτο και με αυτό το όργανο έγραψε την δική του λαμπρή ιστορία. Από τους ωραιότερους μουσικούς της περιοχής, αλλά και πολύ καλός τραγουδιστής με ντέρτια και ινάτια. Έπαιξε με τους σημαντικότερους βιολιστές της Κισάμου, με τον Χάρχαλη, τον Λυραντώνη, τον Γιαννενή, τον Ναύτη και τον Κουνέλη κ.α. Και όλοι πάντα είχαν έναν καλό λόγο να πούν για τον μπάρμπα-Μανώλη. Τραγούδησε και στην ερασιτεχνική ηχογράφηση με τον Χάρχαλη στο καφενείο του Κουτσουρέλη, αλλά και σε άλλες ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις. Το παίξιμο του ήταν πρίμο και στρωτό, αποφεύγοντας τους περιτούς εντυπωσιασμούς και μάλιστα, είχε στο ενεργητικό του μερικές δικές του-ανέκδοτες-συνθέσεις. Αδυναμία του μεγάλη, οι Λουσακιανοί σκοποί.

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Μουσικές και εν μέρει χιουμοριστικές ιστορίες νοσταλγικών εποχών που έχουν διασωθεί από τους παλαιοτέρους και έχουν φτάσει ώς τις μέρες μας

1)
Δεκαετία του '70, γαμήλιο γλέντι σε χωριό της ορεινής Κισάμου. Έπαιζε ο Μιχάλης Κουνέλης και ήδη το κέφι είχε ανάψει. Να πούμε όμως, ότι τα περισσότερα ρίφια που προορίζονταν για το τραπέζι ήταν....κλεμμένα. Αυτό βέβαια, το γνώριζε καλά ο Κουνέλης. Σε κάποια φάση λοιπόν άρχισε να ψιχαλίζει και ο πατέρας της νύφης τρέχει προς τον Κουνέλη και του κάνει "Μιχάλη, συνέχισε μωρέ να παίζεις για να μην φύγει ο κόσμος και να καθήσει να φάει γιατί δεν κατέω τι διάολο να τα κάνω τόσανα κρέατα που'χω και θα τα πετάξω κι είναι αμαρτία". Και του απαντά ο Κουνέλης με αφοπλιστικό τρόπο..: "Γιάντα μωρέ σε νοιάζουνε τα κρέατα, πλερωμένα τα'χεις;"

2)
Δεκαετία του '90 σε τοπικό αθηναϊκό κανάλι που είχε κρητική εκπομπή, ήταν καλεσμένος ο Κωστής Παπαδάκης ή Ναύτης. Ο παρουσιαστής, που προφανώς είχε μαύρα μεσάνυχτα του τι εστί Ναύτης, παρακάλεσε τον κόσμο να παίρνει τηλέφωνο ζωντανά και να κάνει τις δικές του παραγγελίες στον Ναύτη. Παίρνει λοιπόν ένας, του παραγγέλνει να παίξει το "Δάκρυ", το παίζει ο Ναύτης. Παίρνει άλλος ένας, του παραγγέλνει να παίξει τον Βατολακιανό, τον παίζει ο Ναύτης. Παίρνει και κάποια γυναίκα λοιπόν και λέει του Ναύτη "μου αρέσετε πολύ και σας θαυμάζω και είστε γνήσιος και θα ήθελα να μου παίξετε κάτι". Της απαντά ο Ναύτης "σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια, παρακαλώ, ότι θέλετε ζητήστε μου".
Και του κάνει αυτή "θέλω να μου παίξετε τα Δώρα του Καρπουζάκη-Κακλή".
Και απαντά ο Ναύτης: "Ούτε δώρα παίζω εγώ, ούτε αντίδωρα, αμα θέλετε να σας παίξω κανα κρητικό, ευχαρίστως" !

ΜΑΡΚΟΣ ΡΕΝΙΕΡΗΣ

Ταλαντούχος και δεξιοτέχνης μουσικός του βιολιού. Ανήκει στην νέα γενιά που σταδιοδρομεί στα μουσικά μονοπάτια της Κρήτης με μεγάλη επιτυχία. Κατάγεται από τα Παλαιά Ρούματα Κισάμου και από μικρός ξεκίνησε να παίζει, μαθητεύοντας για ένα διάστημα κοντά στον Μιχ.Κουνέλη αλλά και σε άλλους δασκάλους. Θεωρείται ώς ένας από τους δεινότερους εκτελεστές με μεγάλη γκάμα παλαιών κισαμίτικων συρτών, τους οποίους γνωρίζει σύμφωνα με τις γνήσιες ονομασίες τους. Τα τελευταία χρόνια "ζυγιάζει" μαζί με τον λαγουτιέρη Γιάννη Πολυχρονάκη και έχουν από κοινού εμφανιστεί τόσο στην Κρήτη, όσο και στο εξωτερικό με μεγάλη επιτυχία. Δισκογραφικά έχει παρουσιάσει δύο δουλειές μαζί με τον Γ.Πολυχρονάκη.

ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΤΖΟΥΓΑΝΑΚΗΣ

Ο Περικλής Τζουγανάκης ανήκει στην γενιά των καλλιτεχνών που διδάχτηκαν το βιολί από τον αείμνηστο Μιχ.Κουνέλη την δεκαετία του '80. Μόλις 11 χρονών πήρε ο Περικλής τα πρώτα του μαθήματα από τον μεγάλο δάσκαλο για να εξελιχθεί σιγά σιγά σε έναν καλό χειριστή του οργάνου. Γεννημένος στο Καστέλλι Κισάμου, όπου και κατοικεί μέχρι και σήμερα, έκανε τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα στην περιοχή αυτή μαζί με βετεράνους λαγουτιέρηδες όπως ο Μαν.Καρτσώνης, ο Πέτρος Καρμπαδάκης κ.α. Είναι σημαντικό να πούμε ότι στα πρώτα του βήματα, ο Περικλής έπαιζε με ένα περίτεχνο "κουνελίστικο" ύφος, το οποίο όμως κατόπιν το άφησε για να εξελίξει τον ήχο του και να μπορέσει με το δικό του στύλ να βγεί έξω από τα στενά όρια του νομού Χανίων. Δισκογραφικά έχει παρουσιάσει δύο προσωπικές δουλειές και έχει συνεργαστεί με αξιόλογους μουσικούς του λαγούτου και όχι μόνο. Δυναμική η παρουσία του στους νομούς Ρεθύμνου και Ηρακλείου, αλλά και στην Αθήνα και στο εξωτερικό. Βέβαια, έχει κατακριθεί από πολλούς διότι έχει ξεφύγει από το παραδοσιακό μουσικό ύφος της Κισάμου, σίγουρα όμως έχει καταφέρει όλα αυτά τα χρόνια της παρουσίας του να προωθήσει το βιολί εκτός Χανίων και μάλιστα, με μεγάλη επιτυχία.

Ο ΧΑΡΧΑΛΗΣ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ ΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ '30

Άπό το άρθρο του Γ.Δασκαλάκη που δημοσιεύτηκε το 1987 στον τοπικό τύπο. Από το αρχείο του Βαγγέλη Παπαδάκη.

=============================================

Αν και πέρασαν τόσα χρόνια, η παιδική ματιά μου δεν θάμπωσε την μνήμη όλων όσων έζησα εκείνο το καλοκαίρι του ’32 στο Ρέθυμνο. Πανηγύρια, γλέντια, μουσική και τραγούδια, όλα όσα μας λείπουν σήμερα, στην Ελλάδα της νέας εποχής και της Ε.Ο.Κ. Παραθερίζαμε τότε στο πατρικό σπίτι του πατέρα μου στην καρδιά του Ρεθύμνου και λόγω του ότι ο πατέρας μου είχε πολλούς φίλους, σχεδόν καθημερινά ήμασταν καλεσμένοι και σε κάποιο σπίτι, σε κάποιο γλέντι.
Ένας οικογενειακός μας φίλος έκανε μεγάλο τραπέζι λόγω του πανηγυριού του Αγίου Παντελεήμονα στο Άδελε και μας είχε καλέσει. Εμείς βέβαια ήμασταν μεγάλη οικογένεια και η μετακίνηση ήταν κάπως δύσκολη εκείνα τα χρόνια, όμως βρήκαμε τρόπο και από την παραμονή το πρωί ήμασταν στο πανέμορφο αυτό χωριό. Εγώ, σε ηλικία δέκα ετών, η μεγάλη μου αδελφή στα δεκαπέντε της και ο μικρός μας αδελφός στα επτά του χρόνια. Θυμάμαι με πόση ανυπομονησία περιμέναμε να στηθούν τα τραπέζια και να αρχίσουν τα όργανα. Βέβαια, όλα αυτά τα γεγονότα που κατέγραψε η παιδική μου ματιά, τα διηγιόταν για πολλά χρόνια ο πατέρας μου με θαυμασμό. Ξάφνου, ακούσαμε φωνές και είδαμε μια μεγάλη παρέα να έρχεται και να προπορεύονται δύο άλογα. Στα άλογα πάνω ήταν οι δύο περίφημοι οργανοπαίχτες, ο Χάρχαλης και ο Μαυροδημητράκης. Λεβέντες, ντυμένοι με γκυλότες και στιβάνια. Ο Χάρχαλης ήταν ο καλύτερος βιολιστής του νομού Χανίων κι ίσως και ολόκληρης της Κρήτης εκείνη την εποχή. Η φήμη του, έφτανε μέχρι τα χωριά του Ρεθύμνου. Ο Χάρχαλης, από ότι μάθαμε, έπαιζε σε ένα μεγάλο γαμήλιο γλέντι στην Αργυρούπολη και εκεί τον βρήκανε μερικοί μερακλήδες Αδελιανοί και τον έφεραν στο πανηγύρι. Έκανε μεγάλη εντύπωση του πατέρα μου ότι, αν και μετά από τρείς κοπιαστικές μέρες γλεντιού ο Χάρχαλης ήταν ορεξάτος, χαμογελαστός και πεντακάθαρος! Κι έπειτα, άρχισαν να παίζουν. Οι μελωδίες γέμισαν τον αδελιανό αγέρα, τα τραγούδια έφτασαν μέχρι την κορυφή του Ψηλορείτη. Ο Χάρχαλης έπαιζε με μοναδικό τρόπο το βιολί του και η γλύκα του οργάνου του, γέμιζε τις ψυχές μας. Δίπλα του, ο λαουτιέρης Σταύρος Μαυροδημητράκης, τον συνόδευε υποδειγματικά με εξαίσιες πενιές, από αυτές που πραγματικά σε κάνουν να σηκωθείς και να χορέψεις μέχρι τελικής πτώσεως. Το γλέντι συνεχιζόταν με μεγάλη διάθεση και ο κόσμος διασκέδαζε ευχαριστημένος από την εξαίσια μουσική, παρόλο που πρέπει να τονίσω ότι εκείνη την εποχή, οι κισσαμίτικοι σκοποί και χοροί δεν ήταν ευρέως διαδεδομένοι στον νομό Ρεθύμνης. Πιο πέρα έπαιζαν οι δύο ταλαντούχοι και νέοι για την εποχή καλλιτέχνες, ο Μανώλης Σταγάκης, ο εξαίσιος αυτός οργανοποιός, κι ο Σταύρος Ψύλλος, ο αείμνηστος λαουτιέρης. Μα αλίμονο, ο κόσμος είχε τρέξει να ακούσει τον Χάρχαλη και έτσι λοιπόν, ελάχιστοι ήταν αυτοί που κάθισαν στην μεριά τους. Κι εκεί φανερώθηκε το μεγαλείο του χαρακτήρα του Χάρχαλη. Μετά το γλέντι, τους πλησίασε, τους κέρασε και είπε «Βρε κοπέλια, ελάτε να παίξετε σε ένα γλέντι στην Κίσσαμο να βγάλετε κι ένα χαρτζιλίκι γιατί εγώ δυστυχώς δεν προλαβαίνω να πάω». Αυτοί με χαρά αποδέχτηκαν την πρόκληση του Χάρχαλη και μάλιστα, ο ίδιος ο Ψύλλος έλεγε κατόπιν του πατέρα μου ότι ο Χάρχαλης ήταν πραγματικός άρχοντας. Το γλέντι κράτησε αρκετές ώρες, μέχρι που ήρθε η ώρα να επιστρέψουν οι καλλιτέχνες στην Κίσσαμο. Ο κόσμος τους περικύκλωσε, δεν τους άφηνε να φύγουν, μερικοί άλλοι τους καλούσαν να πάνε να παίξουν στα σπίτια τους κι ο Χάρχαλης, πάντα χαμογελαστός, αποκρινόταν σε όλους και έλεγε «Σε άλλη στρατιά θα ξανασμίξουμε». Δυστυχώς, δεν αξιώθηκα να τον ακούσω ξανά σε κάποιο γλέντι, δεν έμαθα αν ξαναήρθε στο Ρέθυμνο, αν και στην Αθήνα μετέπειτα πήγα και γνώρισα τον συνεργάτη του, τον Σταύρο Μαυροδημητράκη, με τον οποίο διατηρώ ακόμα και σήμερα φιλικές σχέσεις. Σίγουρα όμως, αυτό το γνήσιο κρητικό γλέντι με τον θρυλικό αυτόν καλλιτέχνη, έχει χαραχτεί έντονα στην μνήμη μου και δεν θα ξεχαστεί ποτέ.

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΖΑΝΑΚΑΚΗΣ

Γειτονιά της Μαλαθύρου
Μαρμάρινη στήλη στο σημείο θυσίας. Διακρίνεται το όνομα του Στ.Τζανακάκη.




1914 - 1944


Ο Στέλιος Τζανακάκης ήταν λαγουτιέρης που άκμασε στα χρόνια του μεσοπολέμου. Θεωρείται ώς ένας εκ των καλυτέρων καλλιτεχνών της γενιάς του. Γεννήθηκε στην μαρτυρική Μαλάθυρο Κισάμου, σε αυτό το χωριό που γνώρισε την βαρβαρότητα του ναζισμού. Στα χρόνια της ακμής του ο Στ.Τζανακάκης έπαιζε με τους καλύτερους βιολιστές των Χανίων, με τον Χάρχαλη, τον Μαριάνο, τον Μαύρο, τους Φαντήδες κ.α. Καλός σαν λαγουτιέρης, αλλά και καλός τραγουδιστής. Ο Μαριάνος τον παραδεχόταν. Ο Κουτσουρέλης τον "φοβόταν". Ασφαλώς θα είχε να προσφέρει πάρα πολλά στην κρητική μουσική, αν δεν έφευγε από την ζωή τόσο απότομα σε ηλικία μόλις 30 ετών. Εκτελέστηκε την αποφράδα μέρα της 28ης Αυγούστου του 1944 μαζί με άλλους 60 Μαλαθυριανούς. Οι Γερμανοί θέλησαν να μάθουν που είχαν κρυμμένο τον ασύρματο και που υπέθαλπταν τους Άγγλους. Μα κανείς δεν μαρτύρησε. Έτσι λοιπόν, το αυγουστιάτικο αυτό απόγευμα, κατέβασαν όλους τους άνδρες του χωριού στο φαράγγι, ανάμεσα από Μαλάθυρο-Βουλγάρω και τους εκτέλεσαν. Από τους 61 γλύτωσε ώς εκ θαύματος μόνο ο Παπά Γιάννης Καρτσωνάκης. Οι υπόλοιποι όμως δεν στάθηκαν τυχεροί, κι ανάμεσα σ'αυτούς, κι ο λαγουτιέρης Στέλιος Τζανακάκης.
Αιωνία η μνήμη όλων αυτών των αγωνιστών.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΑΛΑΝΗΣ

Βιολί: Στρ.Γαλαθιανός, λαγούτο: Δημ.Γαλάνης


1923 - 1972

Ο Δημήτρης Γαλάνης ήταν από τους καλύτερους λαγουτιέρηδες που πέρασαν από το κρητικό μουσικό στερέωμα τον προηγούμενο αιώνα. Γεννήθηκε στα Χανιά και καταγόταν από τα Νοχιά Κισάμου. Ο πατέρας του ήταν ερασιτέχνης μουσικός, όπως και τα αδέλφια του. Ο Δημήτρης Γαλάνης όμως ξεχώρισε από νέος για την άρτια τεχνική του, μπορούμε να πούμε ότι ήταν της σχολής "Κουτσουρέλη". Έπαιζε μόνο πρίμα, μπερντελίδικα και γέμιζε το λαγούτο του με γλυκές και λεβέντικες πενιές. Συνεργάστηκε με πολλούς βιολιστές των Χανίων, ξεχωρα όμως οι συνεργασίες του με τον Μάρκο Παπαδάκη και κυρίως, με τον Στρατή Γαλαθιανό, τον περίφημο αυτόν Κεραμιανό βιολιστή. Δισκογραφικά με τους δύο ανωτέρω βιολιστές εδωσε το παρόν σε κλασσικές πλέον εκτελέσεις με αποκορύφωμα, το εξαίσιο παίξιμο του στον συρτό της Χαραυγής, ή,του Δροσερού όπως λέγεται. Στην Αθήνα για κάποιο διάστημα συνεργάστηκε και με λυράρηδες όπως ο Κ.Μουντάκης κ.α. Δυστυχώς, έφυγε από την ζωή σχετικά νέος στα μέσα της δεκαετίας του '70.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ

Τα Τοπόλια Κισάμου


1928 - 2010

Από τους τελευταίους της "παλιάς σχολής" ήταν κι ο Μανώλης Πολυχρονάκης, ο οποίος έφυγε από την ζωή πρίν λιγες εβδομάδες. Γεννημένος στα Τοπόλια Κισάμου, εξάσκησε την τέχνη του βιολιστή για πολλά χρόνια, κυρίως με τον αδελφό του, τον σημαντικό λαγουτιέρη Μιχάλη Πολυχρονάκη, αλλά και με άλλους λαγουτιέρηδες όπως ο Βενιζέλος Κορκιδάκης κ.α. Συμμετείχε στις δισκογραφικές δουλειές του αδελφού του Μιχάλη και φημιζόταν για το πραγματικά παλαιϊκό του παίξιμο.